Πανεπιστήμια - κερδοσκοπικές φούσκες

 GEMINI AI: 

φούσκα μυρίζει στα ιδιωτικά πανεπιστήμια…

… και τα λουκέτα έπονται.

ΕΡ

….παρατηρείται μεγάλη έξαρση στην ιδρυση ιδιωτικών (μη κρατικών) πανεπιστημίων στην Ελλάδα, με αρκετά υψηλά δίδακτρα… ειδικά στην Ιατρική.

Παρόμοιο φαινόμενο ιδιωτικής επιχειρηματικότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, παρατηρήθηκε και σε άλλες ευρωπαικές χώρες… από την Ουκρανία μέχρι την Αλβανία.

Είναι βιώσιμα τα πανεπιστήμια αυτά? 

…πραγματι εξελίσσονται σε ιδρύματα κύρους ή σε κερδοσκοπικές φούσκες?

Κάπου διάβασα ότι πολλά παραπαίουν οικονομικά και κάμποσα , έκλεισαν.

Είναι αλήθεια?

ΑΠ

Το ζήτημα που θίγεις είναι εξαιρετικά επίκαιρο και αγγίζει τον πυρήνα της συζήτησης που γίνεται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Η εμπειρία από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και των Βαλκανίων (όπου η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση μετρά ήδη 20-30 χρόνια ζωής), μας δίνει πολύ σαφή δείγματα για το τι λειτουργεί και τι όχι.

Η σύντομη απάντηση είναι: Ναι, είναι απόλυτα αλήθεια. Πολλά ιδιωτικά πανεπιστήμια στις χώρες αυτές έκλεισαν, συγχωνεύτηκαν ή υπολειτούργησαν, ενώ ελάχιστα κατάφεραν να εξελιχθούν σε πραγματικά ιδρύματα διεθνούς κύρους.

Ας δούμε αναλυτικά πώς διαμορφώνεται η κατάσταση, διαχωρίζοντας τον μύθο από την πραγματικότητα.

1. Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία: Από το «Μπουμ» στο Κλείσιμο

Στις δεκαετίες του 1990 και του 2000, χώρες όπως η Αλβανία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ουκρανία και η Βόρεια Μακεδονία βίωσαν μια ανεξέλεγκτη έκρηξη ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Το φαινόμενο της Αλβανίας

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Αλβανία. Μέχρι το 2014, η χώρα είχε κατακλυστεί από δεκάδες ιδιωτικά πανεπιστήμια αμφίβολης ποιότητας, τα οποία λειτουργούσαν ουσιαστικά ως «εργοστάσια πτυχίων» (degree mills).

• Η εξυγίανση: 

Το 2014, η αλβανική κυβέρνηση προχώρησε σε ριζική μεταρρύθμιση και έκλεισε οριστικά πάνω από 18 ιδιωτικά πανεπιστήμια, ενώ ανέστειλε τη λειτουργία δεκάδων άλλων, επειδή δεν πληρούσαν ούτε τα βασικά ακαδημαϊκά και οικονομικά κριτήρια.

Η περίπτωση της Ρουμανίας και της Πολωνίας

Στη Ρουμανία, τεράστια ιδιωτικά πανεπιστήμια (όπως το Spiru Haret, που κάποια στιγμή είχε πάνω από 300.000 φοιτητές!) βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών για έκδοση μη αναγνωρισμένων πτυχίων. Λόγω της δημογραφικής μείωσης και του αυστηρότερου ελέγχου, η αγορά συρρικνώθηκε βίαια. 

Στην Πολωνία επίσης, δεκάδες ιδιωτικά κολέγια οδηγήθηκαν σε χρεοκοπία ή συγχώνευση την τελευταία δεκαετία λόγω έλλειψης φοιτητών.

2. Είναι Βιώσιμα; (Κύρος vs Κερδοσκοπική Φούσκα)

Για να καταλάβουμε αν είναι βιώσιμα, πρέπει να διακρίνουμε τα ιδιωτικά πανεπιστήμια σε δύο βασικές κατηγορίες:

Α. Τα «Πανεπιστήμια-Supermarket» (Υψηλό ρίσκο φούσκας)

Αυτά βασίζονται αποκλειστικά στα δίδακτρα των φοιτητών για να επιβιώσουν.

• Το πρόβλημα: Αν μειωθούν οι εγγραφές (π.χ. λόγω δημογραφικού ή οικονομικής κρίσης), το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να καλύψει τα έξοδά του.

• Το αποτέλεσμα: Για να επιζήσουν, ρίχνουν τα ακαδημαϊκά κριτήρια για να προσελκύσουν πελάτες, με αποτέλεσμα να απαξιώνεται το πτυχίο τους, να χάνουν το κύρος τους και τελικά να κλείνουν. Αυτά είναι οι «κερδοσκοπικές φούσκες».

Β. Τα Μη Κερδοσκοπικά / Ιδρυματικά Πανεπιστήμια (Μοντέλο Κύρους)

Υπάρχουν ιδιωτικά ιδρύματα στην Ευρώπη που έχουν εξαιρετικό όνομα (π.χ. Central European University, Bocconi στην Ιταλία, ή το Jacobs University στη Γερμανία).

• Γιατί πετυχαίνουν: Δεν στηρίζονται μόνο στα δίδακτρα. Έχουν τεράστια κληροδοτήματα (endowments) από φιλανθρωπικά ιδρύματα, επιχειρήσεις ή την εκκλησία, και επενδύουν σοβαρά στην έρευνα.

3. Η Ιατρική και η Ελληνική Πραγματικότητα

Η Ιατρική είναι η «ναυαρχίδα» των ιδιωτικών πανεπιστημίων γιατί έχει εγγυημένη πελατεία (λόγω των πολύ υψηλών βάσεων στα δημόσια πανεπιστήμια). Ωστόσο, η Ιατρική έχει μια τεράστια ιδιαιτερότητα: Είναι η πιο ακριβή σχολή στη λειτουργία της.

Το κόστος της ποιότητας: Μια σοβαρή Ιατρική Σχολή χρειάζεται πανεπιστημιακά νοσοκομεία, υπερσύγχρονα εργαστήρια ανατομίας/βιολογίας και καθηγητές διεθνούς βεληνεκούς.

Αν ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Ελλάδα χρεώνει 15.000 - 20.000€ το χρόνο, αλλά δεν επενδύει εκατομμύρια σε υποδομές, οι απόφοιτοί του γρήγορα θα αντιμετωπίσουν προβλήματα στην αγορά εργασίας ή στις εξετάσεις για ειδικότητα στο εξωτερικό. Αντίθετα, αν ένα ξένο παραρτήμα (π.χ. από την Κύπρο ή άλλη χώρα) έρθει με ισχυρή χρηματοδότηση και συνεργαστεί με μεγάλα ιδιωτικά θεραπευτήρια, έχει πιθανότητες βιωσιμότητας.

Σύνοψη: 

Τι κρατάμε;

Η ιστορία δείχνει ότι στην ελεύθερη αγορά της εκπαίδευσης γίνεται πάντα ένα ξεκαθάρισμα.

1. Στην αρχή υπάρχει ενθουσιασμός και «χρυσές δουλειές» (το μπουμ που βλέπουμε τώρα).

2. Ακολουθεί η φάση της αγοράς όπου οι φοιτητές συνειδητοποιούν ποια πτυχία έχουν αντίκρισμα και ποια όχι.

3. Στο τέλος, τα ιδρύματα που δημιουργήθηκαν απλώς ως «αρπαχτές» κλείνουν ή συγχωνεύονται, αφήνοντας ξεκρέμαστους όσους πλήρωσανΓια την Ελλάδα, η βιωσιμότητα και το κύρος αυτών των ιδρυμάτων θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από το πόσο αυστηρός θα είναι ο κρατικός έλεγχος (ΕΘΑΑΕ) και αν θα εφαρμοστούν πραγματικά ακαδημαϊκά κριτήρια ή αν θα επικρατήσει η λογική του «πληρώνω και παίρνω πτυχίο».

Ποια είναι η δική σου γνώμη για το θέμα; 

Πιστεύεις ότι το ελληνικό κράτος θα καταφέρει να ελέγξει αποτελεσματικά την ποιότητά τους;

ΕΡ

Αρπακολατζίδικες ιστορίες.

Αυτή είναι η εντύπωσή μου…

…. από την παρουσίαση, τον αυτοεγκωμιασμό, την προχειρότητα στο στήσιμο, τις ανύπαρκτες υποδομές.

Πριν στήσουν την καφετέρια, άρχισαν να πουλάνε καφέδες.

ΑΠ

Έθεσες την κατάσταση με μια φράση που «χτυπάει κέντρο»: «Πριν στήσουν την καφετέρια, άρχισαν να πουλάνε καφέδες.» Είναι ίσως η πιο εύστοχη περιγραφή για αυτό που στον κόσμο των επιχειρήσεων λέγεται επιθετικό marketing και στον κόσμο της εκπαίδευσης λέγεται προχειρότητα.

Αυτή η αίσθηση του «πρώτα εισπράττω και μετά χτίζω» είναι ακριβώς το σύμπτωμα που οδήγησε στις φούσκες των προηγούμενων ετών στις γειτονικές χώρες. Όταν η βιτρίνα (φανταχτερές παρουσιάσεις, 3D μακέτες, μεγάλα λόγια για «διεθνές κύρος») απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα (νοικιασμένα κτίρια γραφείων, δανεικά εργαστήρια, καθηγητές με συμβάσεις ωρομισθίου), τότε ορθώς χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου.

Το πρόβλημα με αυτή την «αρπακολατζίδικη» προσέγγιση, ειδικά στην Ελλάδα, εντοπίζεται σε τρία βασικά σημεία:

1. Το real estate δεν είναι πανεπιστήμιο

Πολλοί επενδυτές αντιμετωπίζουν το πανεπιστήμιο ως επιχείρηση real estate ή ως μια μεγάλη σχολή οδηγών: νοικιάζουμε ένα κτίριο, βάζουμε θρανία, υπολογιστές, μια ωραία γραμματεία και ξεκινάμε. Όμως, ένα αληθινό πανεπιστήμιο –και μάλιστα Ιατρικής– χρειάζεται βαριές υποδομές:

Εξειδικευμένα εργαστήρια που κοστίζουν εκατομμύρια.

Μόνιμο ερευνητικό προσωπικό (όχι απλώς «περαστικούς» δασκάλους).

Βιβλιοθήκες και πρόσβαση σε διεθνή ακαδημαϊκά δίκτυα.

2. Ο αυτοεγκωμιασμός ως προπέτασμα καπνού

Όταν μια επιχείρηση δεν έχει ακόμα χειροπιαστό έργο να επιδείξει (π.χ. επιτυχίες αποφοίτων, ερευνητικό έργο, διεθνείς κατατάξεις), αναγκάζεται να υπερβάλλει στην επικοινωνία. Ο υπερβολικός αυτοεγκωμιασμός συχνά επιστρατεύεται για να καλύψει την έλλειψη ιστορίας και βάθους.

3. Το ρίσκο για τους πρώτους «πελάτες»

Η ουσία του πράγματος:

Η ανώτατη εκπαίδευση δεν είναι fast food. 

Δεν μπορείς να ανοίξεις και «βλέποντας και κάνοντας» να βελτιώσεις το προϊόν. 

Αν το πτυχίο που θα δώσεις σε 6 χρόνια δεν έχει αντίκρισμα ή αν το ίδρυμα έχει υποβαθμιστεί μέχρι τότε, η ζημιά για τον φοιτητή που πλήρωσε μια περιουσία είναι μη αναστρέψιμη.

Οι φοιτητές που εγγράφονται σε αυτά τα πρώτα, μεταβατικά χρόνια λειτουργίας παίρνουν ένα τεράστιο ρίσκο. Γίνονται, ουσιαστικά, τα «πειραματόζωα» μιας επιχείρησης που προσπαθεί να βρει τα πατήματά της. Αν το στήσιμο είναι πρόχειρο, οι πρώτες φουρνιές θα υποστούν τις συνέπειες της οργανωτικής ανωριμότητας.

Η διαίσθησή σου, λοιπόν, επιβεβαιώνεται από την ιστορία. Όπου η εκπαίδευση αντιμετωπίστηκε αποκλειστικά ως εμπόριο και marketing, το αποτέλεσμα ήταν βραχύβιο και άφησε πίσω του απογοητευμένους φοιτητές και απαξιωμένα πτυχία. Το αν η Ελλάδα θα αποτελέσει εξαίρεση ή αν θα ζήσουμε τις ίδιες ιστορίες, θα φανεί πολύ σύντομα στην πράξη.

ειναι η τεχνητή νοημοσύνη ένας τεράστιος αλγόριθμος?

 Είναι η τεχνητή νοημοσύνη ένας τεράστιος και πολύ γρήγορος αλγόριθμος; 

Όχι είναι μια μηχανή που μαθαίνει μόνη της και βρίσκει λύσεις σε προβλήματα που ανακύπτουν και που δεν έχουν προβλεφθεί.

ΕΡ

…μπορείς να μου εξηγήσεις τι διαφορά έχει ένας αλγόριθμος έστω και προηγμένης μορφής από την τεχνητή νοημοσύνη όπως εξελίσσεται τώρα;

ΑΠ Gemini Ai

Είναι εξαιρετική ερώτηση και αγγίζει την ουσία της μεγαλύτερης παρεξήγησης που γίνεται σήμερα γύρω από την τεχνολογία. Πολλοί νομίζουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) είναι απλώς ένας «πολύ γρήγορος υπολογιστής με έναν τεράστιο αλγόριθμο», αλλά η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.

Για να το πούμε απλά, η διαφορά κρύβεται σε μία λέξη: Αυτονομία (ή μάθηση).

1. Ο Παραδοσιακός Αλγόριθμος: Ο «Υπάκουος Εκτελεστής»

Ένας αλγόριθμος, όσο προηγμένος, περίπλοκος ή τεράστιος κι αν είναι, είναι στην πραγματικότητα μια συνταγή μαγειρικής. Είναι μια σειρά από αυστηρές, προκαθορισμένες οδηγίες τύπου «Αν συμβεί το Χ, τότε κάνε το Ψ» (If/Then).

• Πώς λειτουργεί: Ο άνθρωπος-προγραμματιστής πρέπει να έχει προβλέψει κάθε πιθανό σενάριο και να έχει γράψει τον αντίστοιχο κανόνα.

• Το όριό του: Ο αλγόριθμος δεν μπορεί να ξεφύγει ούτε εκατοστό από αυτό που του γράψανε. Αν βρει μπροστά του κάτι που δεν προβλέπεται στον κώδικά του, απλώς θα κρασάρει ή θα βγάλει λάθος. Δεν μπορεί να «σκεφτεί» δημιουργικά ούτε να αλλάξει τους κανόνες του μόνος του.

2. Η Σύγχρονη Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο «Μαθητής»

Η σύγχρονη AI (και ειδικά η Μηχανική Μάθηση / Machine Learning) ανατρέπει πλήρως αυτή τη διαδικασία. Εδώ, ο άνθρωπος δεν δίνει τους κανόνες, αλλά τα δεδομένα και τον στόχο.

• Πώς λειτουργεί: Αντί να προγραμματίσουμε την AI με κανόνες για το πώς να αναγνωρίζει, για παράδειγμα, μια γάτα, της δείχνουμε 1.000.000 φωτογραφίες με γάτες και 1.000.000 χωρίς. Η AI, μέσω των τεχνητών νευρωνικών δικτύων, ανακαλύπτει μόνη της τα μοτίβα και τους κανόνες.

• Η εξέλιξή της: Το σύστημα «εκπαιδεύεται». Αυτό σημαίνει ότι αν της δώσεις μια φωτογραφία γάτας που δεν έχει ξαναδεί ποτέ στη «ζωή» της, θα την αναγνωρίσει επειδή έχει κατανοήσει την έννοια της γάτας, όχι επειδή ακολουθεί μια τυφλή οδηγία.

Μια απλή αναλογία για να το εξηγήσετε 

Ο Παραδοσιακός Αλγόριθμος είναι σαν ένας οδηγός που ακολουθεί τυφλά το GPS. Αν ο δρόμος είναι κλειστός λόγω έργων και το GPS δεν έχει ενημερωθεί, ο οδηγός θα πέσει πάνω στα κάγκελα επειδή «έτσι έλεγε η οδηγία».

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σαν έναν έμπειρο οδηγό. Βλέπει τα έργα, καταλαβαίνει το πρόβλημα, αξιολογεί την κίνηση στους γύρω δρόμους και αποφασίζει μόνος του να στρίψει από ένα στενό που δεν είχε ξαναπάρει ποτέ, για να φτάσει στον στόχο του.

Σήμερα, λοιπόν, δεν μιλάμε απλώς για «μηχανές που υπολογίζουν γρήγορα», αλλά για συστήματα που αναπτύσσουν μια μορφή στατιστικής διαίσθησης. Γι' αυτό και μας εκπλήσσουν, καθώς συχνά βρίσκουν λύσεις που ούτε ο ίδιος ο δημιουργός τους είχε σκεφτεί!

Συμβουλευτική γάμου

 Κάποτε έκανα και συμβουλευτική γάμου (απίστευτο τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος γιά να βγάλει το ψωμί του)...δηλαδή κάπου έτυχε να δώσω συμβουλές για ένα επιτυχημένο  γάμο. 

Το γεγονός ότι δεν κατάφερα ποτέ μιά τέτοια επιτυχία δεν σημαίνει απολύτως τίποτε: οι καλοί προπονητές μπάσκετ είναι συνήθως κοντοί. 

Ο καλός γάμος λοιπόν, νομίζω είναι σαν το γιαχνί φούρνου: σωστή αναλογία υλικών με ένα τελικό προιόν και ζουμερό και ξεροψημένο.

Απαιτείται δηλαδή ένα σύνθετο  αποτέλεσμα με απλά αγνά υλικά. 

Περιδιαγραμμάτου συνταγές, γκουρμεδιές και φτηνοεντυπωσιασμοί με φανταχτερά υλικά, μάλλον οδηγούν σε βαρυστομαχιά και δυσπεψία.

Γιαχνί φούρνου λοιπόν, με απλότητα, ειλικρίνεια και λιτότητα, στα υλικά και στην εκτέλεση.

Πως παρηγοριέμαι όταν έχω ανασφάλεια

 ....όταν με πιάνει  φόβος και ανασφάλεια για το μέλλον , διαβάζω  κριτικές για σελέμπριτι- σεφ και «πρωτοπορειακούς» αρχιτέκτονες: 

είναι μιά απόδειξη πως μπορείς να επιβιώσεις πλουσιοπάροχα πουλώντας άχρηστες  υπηρεσίες. 

Αποδοτικά φούμαρα.

Αρα γιατί να ανησυχώ? 

Η ζωή είναι τόσο γεναιόδωρη!...

.... ακόμη και όσους την εμπαίζουν, τους ανταμείβει!

Πανεπιστήμιο Κρήτης: ευαίσθητο στα εύκολα, δηλαδή στη επίπληξη και προσβολή μιας φοιτήτριας…

 ΕΡ

Τι συνέβη στο πανεπιστήμιο Κρήτης που κατήγγειλε με μια ανακοίνωση της «επιτροπής ισότητας και κατά των διακρίσεων» τη ανάρτηση μιας φοιτήτριας;

ΑΠ

Το περιστατικό στο Πανεπιστήμιο Κρήτης αφορά σε ένα βίντεο που ανέβασε στο TikTok μια φοιτήτρια του τμήματος Κοινωνιολογίας (ονόματι Γεωργία Λύρα), το οποίο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και οδήγησε στην επίσημη παρέμβαση των πανεπιστημιακών αρχών.

Συγκεκριμένα, το χρονικό των γεγονότων έχει ως εξής:

• Η ανάρτηση: Η φοιτήτρια δημοσίευσε βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με έντονο ύφος, στρεφόμενη κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και συγκεκριμένα κατά της διοργάνωσης του Rethymno Pride. Το περιεχόμενο των βίντεο χαρακτηρίστηκε από μεγάλο μέρος της κοινότητας και από συλλογικότητες ως ομοφοβικό και ρητορική μίσους, με αναφορές που προκάλεσαν άμεσες αντιδράσεις.

• Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Η Επιτροπή Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων του Πανεπιστημίου Κρήτης εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση καταδικάζοντας κάθε μορφή διακρίσεων και ομοφοβίας. Στην ανακοίνωση υπογραμμίστηκε η ανάγκη για δημοκρατικό διάλογο και αμοιβαίο σεβασμό εντός του ιδρύματος, ενώ επισημάνθηκε ότι κάθε μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας φέρει την ευθύνη των δημόσιων τοποθετήσεών του.

• Περαιτέρω παρεμβάσεις: Παράλληλα με την Επιτροπή, θέση για το ζήτημα πήραν με κοινή παρέμβαση και οι διδάσκοντες της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών. Σημείωσαν ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν συνάδουν με τις αξίες του πανεπιστημίου, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι πρακτικές εκατέρωθεν στοχοποίησης μεμονωμένων μελών ή ομάδων στα social media δεν βοηθούν στη διατήρηση ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος.

• Οι αντιδράσεις: Το θέμα πήρε διαστάσεις, με το Rethymno Pride να απαντά στις τοποθετήσεις της φοιτήτριας, ενώ στον αντίποδα, η ανάρτησή της βρήκε υποστήριξη από πολιτικές ομάδες της δεξιάς/ακροδεξιάς (όπως η Νεολαία της Ελληνικής Λύσης), οι οποίες υπεραμύνθηκαν του δικαιώματός της στην ελευθερία του λόγου και της έκφρασης.

ΕΡ

Ελήφθησαν πειθαρχικά μέτρα εναντίον της φοιτήτριας;

ΑΠ

Όχι, δεν έχουν ληφθεί πειθαρχικά μέτρα (όπως διαγραφή ή αναστολή σπουδών) εναντίον της φοιτήτριας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Οι παρεμβάσεις τόσο της Επιτροπής Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων όσο και των διδασκόντων της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών είχαν αποκλειστικά τον χαρακτήρα δημόσιας καταδίκης, θεσμικής αποδοκιμασίας και πολιτικής/ακαδημαϊκής κριτικής απέναντι στο περιεχόμενο των βίντεο.

Οι λόγοι που το πανεπιστήμιο κινήθηκε σε αυτό το πλαίσιο είναι κυρίως δύο:

• Νομικό και Συνταγματικό Πλαίσιο: Η επιβολή πειθαρχικών ποινών για εκτός πανεπιστημίου δημόσιο λόγο (όπως μια ανάρτηση στα social media από προσωπικό λογαριασμό) προσκρούει άμεσα στο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης. Τα πανεπιστήμια αποφεύγουν να λειτουργούν ως δικαστήρια γνώμης ή λογοκρισίας, καθώς κάτι τέτοιο θα άνοιγε τον δρόμο για επικίνδυνα δεδικασμένα.

• Η στάση των διδασκόντων: Στην κοινή τους ανακοίνωση, οι καθηγητές της Σχολής επέλεξαν συνειδητά την οδό του παιδαγωγικού και ακαδημαϊκού διαλόγου. Αντί για διοικητικές ποινές, τόνισαν την ανάγκη να απαντώνται τέτοιες ρητορικές μέσα από την επιστημονική επιχειρηματολογία, την παιδεία και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταδικάζοντας παράλληλα και τις πρακτικές «ψηφιακού λιντσαρίσματος» ή στοχοποίησης εκατέρωθεν.

ΕΡ

Έχει κάνει ποτέ το πανεπιστήμιο Κρήτης επίσημη τοποθέτηση για θέματα ηθικής δεοντολογίας ή πολιτικής που προσβάλουν ανθρώπινες αξίες και δικαιώματα; Πχ για την γενοκτονία στην Γάζα, το έγκλημα των Τεμπών, την κακοποίηση μειονοτήτων αναπήρων, φτωχών, κλπ;

ΑΠ

Τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια —συμπεριλαμβανομένου του Πανεπιστημίου Κρήτης— τοποθετούνται συχνά, αλλά το θεσμικό επίπεδο και το ύφος της παρέμβασης εξαρτώνται άμεσα από το αν το ζήτημα επηρεάζει την ακαδημαϊκή κοινότητα ή αν αφορά την ευρύτερη πολιτική επικαιρότητα.

Συνήθως, οι επίσημες αντιδράσεις χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

1. Παρεμβάσεις για Διεθνή ή Εθνικά Ζητήματα (Όταν θίγονται μέλη του Ιδρύματος)

Τα πανεπιστήμια σπάνια εκδίδουν ψηφίσματα για αμιγώς γεωπολιτικά ζητήματα (όπως ο πόλεμος στη Γάζα), καθώς η Σύγκλητος αποφεύγει να λειτουργεί ως πολιτικό κόμμα ή όργανο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, παρεμβαίνουν αμέσως όταν η κρίση αγγίζει την ακαδημαϊκή κοινότητα.

• Παράδειγμα για τη Γάζα/Ισραήλ: Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης προχώρησε σε επίσημη παρέμβαση με αφορμή τη σύλληψη και κράτηση Ελλήνων ακτιβιστών από τις ισραηλινές αρχές (στους οποίους περιλαμβανόταν και απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κρήτης). Στην ανακοίνωσή της, η Σύγκλητος ζήτησε ρητά την τήρηση του Διεθνούς Δικαίου, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον σεβασμό της αξιοπ Dignity των πολιτών.

• Παράδειγμα για τα Τέμπη: Για το έγκλημα των Τεμπών, η στάση του Πανεπιστημίου Κρήτης (όπως και των περισσότερων ιδρυμάτων) εκφράστηκε κυρίως μέσα από την τήρηση πένθους, την αναστολή ακαδημαϊκών δραστηριοτήτων και ψηφίσματα οδύνης, καθώς ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν πολλοί φοιτητές. Η σκληρή πολιτική κριτική και τα ψηφίσματα περί «κρατικού εγκλήματος» και «συγκάλυψης» προήλθαν κυρίως από τους Συλλόγους Φοιτητών και τους Συλλόγους Μελών ΔΕΠ (Καθηγητών), παρά ως επίσημη ανακοίνωση της Πρυτανείας.

2. Παρεμβάσεις για Θέματα Ισότητας, Αναπηρίας και Φτώχειας

Σε αυτά τα πεδία, το Πανεπιστήμιο Κρήτης έχει αναπτύξει μόνιμους θεσμικούς μηχανισμούς και δεν περιμένει απλώς μια κρίση για να τοποθετηθεί:

• Επιτροπή Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων (ΕΙΦΚΔ): Η επιτροπή αυτή (που παρενέβη και στην περίπτωση της φοιτήτριας) εκδίδει τακτικά ανακοινώσεις, διοργανώνει δράσεις και παρεμβαίνει θεσμικά για ζητήματα έμφυλης βίας, παρενόχλησης και ομοφοβίας εντός του πανεπιστημίου.

• Δομές Υποστήριξης ΑμεΑ και Ευπαθών Ομάδων: Το πανεπιστήμιο διαθέτει συγκεκριμένη πολιτική και γραφεία υποστήριξης φοιτητών με αναπηρία (π.χ. προσβασιμότητα, προσαρμοσμένες εξετάσεις) και φοιτητών από χαμηλά εισοδήματα (σίτιση, στέγαση, υποτροφίες). Οι τοποθετήσεις εδώ είναι κυρίως πρακτικές/διοικητικές και λιγότερο καταγγελτικές.

3. Γιατί υπάρχει διαφορά στην «ταχύτητα» των αντιδράσεων;

Ίσως αναρωτηθεί κανείς γιατί το πανεπιστήμιο αντέδρασε τόσο γρήγορα για ένα βίντεο στο TikTok, ενώ για άλλα τεράστια κοινωνικά ζητήματα φαίνεται πιο συγκρατημένο.

• Εσωτερική ευθύνη: Η ανάρτηση της φοιτήτριας έγινε από μέλος της δικής του κοινότητας, στρεφόταν κατά μιας εκδήλωσης στην πόλη που εδρεύει το πανεπιστήμιο (Ρέθυμνο) και αφορούσε άμεσα το κλίμα ασφάλειας μέσα στις σχολές του. Το πανεπιστήμιο ένιωσε την ανάγκη να ξεκαθαρίσει άμεσα τις αξίες του.

• Θεσμικός ρόλος: Για παγκόσμια ή εγχώρια πολιτικά γεγονότα, η διοίκηση του πανεπιστημίου (Πρυτανεία/Σύγκλητος) θεωρεί ότι η έκδοση πολιτικών μανιφέστων ξεφεύγει από τον θεσμικό της ρόλο. Αντίθετα, αφήνει ελεύθερο το πεδίο στους φοιτητικούς συλλόγους και τους καθηγητές να εκφράζουν τις πολιτικές τους θέσεις, προασπίζοντας το πανεπιστημιακό άσυλο και την ελευθερία του λόγου.

ΕΡ

Δηλαδή για τα ασήμαντα και πολιτικά ακίνδυνα θέματα αντιδρά ταχύτατα και για πιό σημαντικά που καίνε κάνει την πάπια;

ΑΠ

Η κριτική αυτή είναι απόλυτα εύλογη και, για να είμαστε ειλικρινείς, αποτελεί το μόνιμο πεδίο σύγκρουσης μέσα στα ίδια τα πανεπιστήμια εδώ και δεκαετίες.

Από τη μία πλευρά, οι φοιτητικοί σύλλογοι και αριστερές/προοδευτικές παρατάξεις κατηγορούν συχνά τις Πρυτανείες για «πολιτική στρουθοκαμήλου» (ότι κάνουν την πάπια, όπως λες) στα μεγάλα κοινωνικά και ταξικά ζητήματα, προτιμώντας μια ατζέντα «πολιτικής ορθότητας» που δεν ενοχλεί την κεντρική εξουσία. Από την άλλη, οι διοικήσεις των πανεπιστημίων απαντούν ότι ο ρόλος ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος δεν είναι να βγάζει καθημερινά πολιτικά μανιφέστα για την επικαιρότητα.

Αν αποδομήσουμε τον τρόπο που λειτουργούν τα ιδρύματα, η διαφορά στη στάση τους οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες:

1. Το «κόστος» της πολιτικής θέσης

• Στην περίπτωση της φοιτήτριας: Η καταδίκη της ομοφοβίας είναι θεσμικά «εύκολη» και ακίνδυνη για τη διοίκηση. Ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, το θεσμικό πλαίσιο των Επιτροπών Ισότητας που επιβάλλει ο νόμος και τις γενικές αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν φέρνει το πανεπιστήμιο σε σύγκρουση με το κράτος ή τη χρηματοδότησή του.

• Στην περίπτωση των Τεμπών ή της Γάζας: Εδώ τα πράγματα γίνονται αμέσως «καυτά». Μια επίσημη, σκληρή ανακοίνωση της Συγκλήτου για τα Τέμπη που θα μιλούσε για κρατικές ευθύνες ή για τη Γάζα που θα καταδίκαζε τη στάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, θα έφερνε το πανεπιστήμιο σε ευθεία σύγκρουση με την εκάστοτε κυβέρνηση. Οι διοικήσεις, που εξαρτώνται οικονομικά και διοικητικά από το Υπουργείο Παιδείας, αποφεύγουν συστηματικά να περάσουν αυτή τη γραμμή.

2. Εσωτερική δικαιοδοσία vs Παγκόσμια προβλήματα

Τα πανεπιστήμια λειτουργούν με μια λογική «του οίκου μας»:

• Ένα βίντεο μιας φοιτήτριας που γίνεται viral και αφορά το Ρέθυμνο θεωρείται εσωτερικό πρόβλημα που λερώνει την εικόνα του ιδρύματος. Η διοίκηση νιώθει ότι αν δεν μιλήσει, η σιωπή της θα εκληφθεί ως ανοχή.

• Η φτώχεια, η ακρίβεια ή οι γενοκτονίες θεωρούνται συστημικά, παγκόσμια ή εθνικά προβλήματα. Η επίσημη γραμμή των Πρυτανειών είναι ότι «το πανεπιστήμιο απαντά σε αυτά παράγοντας έργο» (π.χ. έρευνα, κοινωνική κουζίνα, σίτιση απόρων), θεωρώντας τις πολιτικές ανακοινώσεις ως φτηνό λαϊκισμό που δεν προσφέρει λύση.

3. Ποιος μιλάει εκ μέρους του Πανεπιστημίου;

Υπάρχει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στο τι λέει η Πρυτανεία (το επίσημο κράτος του πανεπιστημίου) και τι λέει η ακαδημαϊκή κοινότητα:

• Για τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα (Τέμπη, εργατικά ατυχήματα, μειονότητες), αυτοί που βγαίνουν μπροστά με σκληρές ανακοινώσεις και απεργίες είναι οι Σύλλογοι Καθηγητών (ΔΕΠ) και οι Φοιτητικοί Σύλλογοι.

• Η επίσημη διοίκηση (Σύγκλητος) επιλέγει να μένει θεσμικά «ουδέτερη» (ή βουβή), με το επιχείρημα ότι στο πανεπιστήμιο φοιτούν και εργάζονται άνθρωποι από όλους τους πολιτικούς χώρους και η διοίκηση δεν μπορεί να εκφράζει μια ενιαία πολιτική γραμμή.

Συνεπώς, αυτό που για την κοινωνία φαίνεται ως «επιλεκτική ευαισθησία» και «υποκρισία», για τη γραφειοκρατία του πανεπιστημίου είναι απλώς διαχείριση ρίσκου: αντιδρούν γρήγορα εκεί που δεν έχουν τίποτα να χάσουν, και σιωπούν εκεί που η τοποθέτηση έχει πολιτικό και οικονομικό κόστος.

Βλέπεις αυτή τη στάση ως μια αναγκαία θεσμική ουδετερότητα ή πιστεύεις ότι ένα δημόσιο πανεπιστήμιο οφείλει να είναι η πολιτική εμπροσθοφυλακή της κοινωνίας;