ΕΡ
Τι συνέβη στο πανεπιστήμιο Κρήτης που κατήγγειλε με μια ανακοίνωση της «επιτροπής ισότητας και κατά των διακρίσεων» τη ανάρτηση μιας φοιτήτριας;
ΑΠ
Το περιστατικό στο Πανεπιστήμιο Κρήτης αφορά σε ένα βίντεο που ανέβασε στο TikTok μια φοιτήτρια του τμήματος Κοινωνιολογίας (ονόματι Γεωργία Λύρα), το οποίο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και οδήγησε στην επίσημη παρέμβαση των πανεπιστημιακών αρχών.
Συγκεκριμένα, το χρονικό των γεγονότων έχει ως εξής:
• Η ανάρτηση: Η φοιτήτρια δημοσίευσε βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με έντονο ύφος, στρεφόμενη κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και συγκεκριμένα κατά της διοργάνωσης του Rethymno Pride. Το περιεχόμενο των βίντεο χαρακτηρίστηκε από μεγάλο μέρος της κοινότητας και από συλλογικότητες ως ομοφοβικό και ρητορική μίσους, με αναφορές που προκάλεσαν άμεσες αντιδράσεις.
• Η ανακοίνωση της Επιτροπής: Η Επιτροπή Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων του Πανεπιστημίου Κρήτης εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση καταδικάζοντας κάθε μορφή διακρίσεων και ομοφοβίας. Στην ανακοίνωση υπογραμμίστηκε η ανάγκη για δημοκρατικό διάλογο και αμοιβαίο σεβασμό εντός του ιδρύματος, ενώ επισημάνθηκε ότι κάθε μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας φέρει την ευθύνη των δημόσιων τοποθετήσεών του.
• Περαιτέρω παρεμβάσεις: Παράλληλα με την Επιτροπή, θέση για το ζήτημα πήραν με κοινή παρέμβαση και οι διδάσκοντες της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών. Σημείωσαν ότι τέτοιες συμπεριφορές δεν συνάδουν με τις αξίες του πανεπιστημίου, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι πρακτικές εκατέρωθεν στοχοποίησης μεμονωμένων μελών ή ομάδων στα social media δεν βοηθούν στη διατήρηση ενός ασφαλούς και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος.
• Οι αντιδράσεις: Το θέμα πήρε διαστάσεις, με το Rethymno Pride να απαντά στις τοποθετήσεις της φοιτήτριας, ενώ στον αντίποδα, η ανάρτησή της βρήκε υποστήριξη από πολιτικές ομάδες της δεξιάς/ακροδεξιάς (όπως η Νεολαία της Ελληνικής Λύσης), οι οποίες υπεραμύνθηκαν του δικαιώματός της στην ελευθερία του λόγου και της έκφρασης.
ΕΡ
Ελήφθησαν πειθαρχικά μέτρα εναντίον της φοιτήτριας;
ΑΠ
Όχι, δεν έχουν ληφθεί πειθαρχικά μέτρα (όπως διαγραφή ή αναστολή σπουδών) εναντίον της φοιτήτριας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Οι παρεμβάσεις τόσο της Επιτροπής Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων όσο και των διδασκόντων της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών είχαν αποκλειστικά τον χαρακτήρα δημόσιας καταδίκης, θεσμικής αποδοκιμασίας και πολιτικής/ακαδημαϊκής κριτικής απέναντι στο περιεχόμενο των βίντεο.
Οι λόγοι που το πανεπιστήμιο κινήθηκε σε αυτό το πλαίσιο είναι κυρίως δύο:
• Νομικό και Συνταγματικό Πλαίσιο: Η επιβολή πειθαρχικών ποινών για εκτός πανεπιστημίου δημόσιο λόγο (όπως μια ανάρτηση στα social media από προσωπικό λογαριασμό) προσκρούει άμεσα στο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης. Τα πανεπιστήμια αποφεύγουν να λειτουργούν ως δικαστήρια γνώμης ή λογοκρισίας, καθώς κάτι τέτοιο θα άνοιγε τον δρόμο για επικίνδυνα δεδικασμένα.
• Η στάση των διδασκόντων: Στην κοινή τους ανακοίνωση, οι καθηγητές της Σχολής επέλεξαν συνειδητά την οδό του παιδαγωγικού και ακαδημαϊκού διαλόγου. Αντί για διοικητικές ποινές, τόνισαν την ανάγκη να απαντώνται τέτοιες ρητορικές μέσα από την επιστημονική επιχειρηματολογία, την παιδεία και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταδικάζοντας παράλληλα και τις πρακτικές «ψηφιακού λιντσαρίσματος» ή στοχοποίησης εκατέρωθεν.
ΕΡ
Έχει κάνει ποτέ το πανεπιστήμιο Κρήτης επίσημη τοποθέτηση για θέματα ηθικής δεοντολογίας ή πολιτικής που προσβάλουν ανθρώπινες αξίες και δικαιώματα; Πχ για την γενοκτονία στην Γάζα, το έγκλημα των Τεμπών, την κακοποίηση μειονοτήτων αναπήρων, φτωχών, κλπ;
ΑΠ
Τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια —συμπεριλαμβανομένου του Πανεπιστημίου Κρήτης— τοποθετούνται συχνά, αλλά το θεσμικό επίπεδο και το ύφος της παρέμβασης εξαρτώνται άμεσα από το αν το ζήτημα επηρεάζει την ακαδημαϊκή κοινότητα ή αν αφορά την ευρύτερη πολιτική επικαιρότητα.
Συνήθως, οι επίσημες αντιδράσεις χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:
1. Παρεμβάσεις για Διεθνή ή Εθνικά Ζητήματα (Όταν θίγονται μέλη του Ιδρύματος)
Τα πανεπιστήμια σπάνια εκδίδουν ψηφίσματα για αμιγώς γεωπολιτικά ζητήματα (όπως ο πόλεμος στη Γάζα), καθώς η Σύγκλητος αποφεύγει να λειτουργεί ως πολιτικό κόμμα ή όργανο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, παρεμβαίνουν αμέσως όταν η κρίση αγγίζει την ακαδημαϊκή κοινότητα.
• Παράδειγμα για τη Γάζα/Ισραήλ: Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης προχώρησε σε επίσημη παρέμβαση με αφορμή τη σύλληψη και κράτηση Ελλήνων ακτιβιστών από τις ισραηλινές αρχές (στους οποίους περιλαμβανόταν και απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κρήτης). Στην ανακοίνωσή της, η Σύγκλητος ζήτησε ρητά την τήρηση του Διεθνούς Δικαίου, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον σεβασμό της αξιοπ Dignity των πολιτών.
• Παράδειγμα για τα Τέμπη: Για το έγκλημα των Τεμπών, η στάση του Πανεπιστημίου Κρήτης (όπως και των περισσότερων ιδρυμάτων) εκφράστηκε κυρίως μέσα από την τήρηση πένθους, την αναστολή ακαδημαϊκών δραστηριοτήτων και ψηφίσματα οδύνης, καθώς ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν πολλοί φοιτητές. Η σκληρή πολιτική κριτική και τα ψηφίσματα περί «κρατικού εγκλήματος» και «συγκάλυψης» προήλθαν κυρίως από τους Συλλόγους Φοιτητών και τους Συλλόγους Μελών ΔΕΠ (Καθηγητών), παρά ως επίσημη ανακοίνωση της Πρυτανείας.
2. Παρεμβάσεις για Θέματα Ισότητας, Αναπηρίας και Φτώχειας
Σε αυτά τα πεδία, το Πανεπιστήμιο Κρήτης έχει αναπτύξει μόνιμους θεσμικούς μηχανισμούς και δεν περιμένει απλώς μια κρίση για να τοποθετηθεί:
• Επιτροπή Ισότητας Φύλων και Καταπολέμησης Διακρίσεων (ΕΙΦΚΔ): Η επιτροπή αυτή (που παρενέβη και στην περίπτωση της φοιτήτριας) εκδίδει τακτικά ανακοινώσεις, διοργανώνει δράσεις και παρεμβαίνει θεσμικά για ζητήματα έμφυλης βίας, παρενόχλησης και ομοφοβίας εντός του πανεπιστημίου.
• Δομές Υποστήριξης ΑμεΑ και Ευπαθών Ομάδων: Το πανεπιστήμιο διαθέτει συγκεκριμένη πολιτική και γραφεία υποστήριξης φοιτητών με αναπηρία (π.χ. προσβασιμότητα, προσαρμοσμένες εξετάσεις) και φοιτητών από χαμηλά εισοδήματα (σίτιση, στέγαση, υποτροφίες). Οι τοποθετήσεις εδώ είναι κυρίως πρακτικές/διοικητικές και λιγότερο καταγγελτικές.
3. Γιατί υπάρχει διαφορά στην «ταχύτητα» των αντιδράσεων;
Ίσως αναρωτηθεί κανείς γιατί το πανεπιστήμιο αντέδρασε τόσο γρήγορα για ένα βίντεο στο TikTok, ενώ για άλλα τεράστια κοινωνικά ζητήματα φαίνεται πιο συγκρατημένο.
• Εσωτερική ευθύνη: Η ανάρτηση της φοιτήτριας έγινε από μέλος της δικής του κοινότητας, στρεφόταν κατά μιας εκδήλωσης στην πόλη που εδρεύει το πανεπιστήμιο (Ρέθυμνο) και αφορούσε άμεσα το κλίμα ασφάλειας μέσα στις σχολές του. Το πανεπιστήμιο ένιωσε την ανάγκη να ξεκαθαρίσει άμεσα τις αξίες του.
• Θεσμικός ρόλος: Για παγκόσμια ή εγχώρια πολιτικά γεγονότα, η διοίκηση του πανεπιστημίου (Πρυτανεία/Σύγκλητος) θεωρεί ότι η έκδοση πολιτικών μανιφέστων ξεφεύγει από τον θεσμικό της ρόλο. Αντίθετα, αφήνει ελεύθερο το πεδίο στους φοιτητικούς συλλόγους και τους καθηγητές να εκφράζουν τις πολιτικές τους θέσεις, προασπίζοντας το πανεπιστημιακό άσυλο και την ελευθερία του λόγου.
ΕΡ
Δηλαδή για τα ασήμαντα και πολιτικά ακίνδυνα θέματα αντιδρά ταχύτατα και για πιό σημαντικά που καίνε κάνει την πάπια;
ΑΠ
Η κριτική αυτή είναι απόλυτα εύλογη και, για να είμαστε ειλικρινείς, αποτελεί το μόνιμο πεδίο σύγκρουσης μέσα στα ίδια τα πανεπιστήμια εδώ και δεκαετίες.
Από τη μία πλευρά, οι φοιτητικοί σύλλογοι και αριστερές/προοδευτικές παρατάξεις κατηγορούν συχνά τις Πρυτανείες για «πολιτική στρουθοκαμήλου» (ότι κάνουν την πάπια, όπως λες) στα μεγάλα κοινωνικά και ταξικά ζητήματα, προτιμώντας μια ατζέντα «πολιτικής ορθότητας» που δεν ενοχλεί την κεντρική εξουσία. Από την άλλη, οι διοικήσεις των πανεπιστημίων απαντούν ότι ο ρόλος ενός ακαδημαϊκού ιδρύματος δεν είναι να βγάζει καθημερινά πολιτικά μανιφέστα για την επικαιρότητα.
Αν αποδομήσουμε τον τρόπο που λειτουργούν τα ιδρύματα, η διαφορά στη στάση τους οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες:
1. Το «κόστος» της πολιτικής θέσης
• Στην περίπτωση της φοιτήτριας: Η καταδίκη της ομοφοβίας είναι θεσμικά «εύκολη» και ακίνδυνη για τη διοίκηση. Ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, το θεσμικό πλαίσιο των Επιτροπών Ισότητας που επιβάλλει ο νόμος και τις γενικές αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν φέρνει το πανεπιστήμιο σε σύγκρουση με το κράτος ή τη χρηματοδότησή του.
• Στην περίπτωση των Τεμπών ή της Γάζας: Εδώ τα πράγματα γίνονται αμέσως «καυτά». Μια επίσημη, σκληρή ανακοίνωση της Συγκλήτου για τα Τέμπη που θα μιλούσε για κρατικές ευθύνες ή για τη Γάζα που θα καταδίκαζε τη στάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, θα έφερνε το πανεπιστήμιο σε ευθεία σύγκρουση με την εκάστοτε κυβέρνηση. Οι διοικήσεις, που εξαρτώνται οικονομικά και διοικητικά από το Υπουργείο Παιδείας, αποφεύγουν συστηματικά να περάσουν αυτή τη γραμμή.
2. Εσωτερική δικαιοδοσία vs Παγκόσμια προβλήματα
Τα πανεπιστήμια λειτουργούν με μια λογική «του οίκου μας»:
• Ένα βίντεο μιας φοιτήτριας που γίνεται viral και αφορά το Ρέθυμνο θεωρείται εσωτερικό πρόβλημα που λερώνει την εικόνα του ιδρύματος. Η διοίκηση νιώθει ότι αν δεν μιλήσει, η σιωπή της θα εκληφθεί ως ανοχή.
• Η φτώχεια, η ακρίβεια ή οι γενοκτονίες θεωρούνται συστημικά, παγκόσμια ή εθνικά προβλήματα. Η επίσημη γραμμή των Πρυτανειών είναι ότι «το πανεπιστήμιο απαντά σε αυτά παράγοντας έργο» (π.χ. έρευνα, κοινωνική κουζίνα, σίτιση απόρων), θεωρώντας τις πολιτικές ανακοινώσεις ως φτηνό λαϊκισμό που δεν προσφέρει λύση.
3. Ποιος μιλάει εκ μέρους του Πανεπιστημίου;
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση ανάμεσα στο τι λέει η Πρυτανεία (το επίσημο κράτος του πανεπιστημίου) και τι λέει η ακαδημαϊκή κοινότητα:
• Για τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα (Τέμπη, εργατικά ατυχήματα, μειονότητες), αυτοί που βγαίνουν μπροστά με σκληρές ανακοινώσεις και απεργίες είναι οι Σύλλογοι Καθηγητών (ΔΕΠ) και οι Φοιτητικοί Σύλλογοι.
• Η επίσημη διοίκηση (Σύγκλητος) επιλέγει να μένει θεσμικά «ουδέτερη» (ή βουβή), με το επιχείρημα ότι στο πανεπιστήμιο φοιτούν και εργάζονται άνθρωποι από όλους τους πολιτικούς χώρους και η διοίκηση δεν μπορεί να εκφράζει μια ενιαία πολιτική γραμμή.
Συνεπώς, αυτό που για την κοινωνία φαίνεται ως «επιλεκτική ευαισθησία» και «υποκρισία», για τη γραφειοκρατία του πανεπιστημίου είναι απλώς διαχείριση ρίσκου: αντιδρούν γρήγορα εκεί που δεν έχουν τίποτα να χάσουν, και σιωπούν εκεί που η τοποθέτηση έχει πολιτικό και οικονομικό κόστος.
Βλέπεις αυτή τη στάση ως μια αναγκαία θεσμική ουδετερότητα ή πιστεύεις ότι ένα δημόσιο πανεπιστήμιο οφείλει να είναι η πολιτική εμπροσθοφυλακή της κοινωνίας;
