Συμβουλή προς τα ελληνικά πολιτικά κόμματα
Η σοφή μέθοδος αυτοκριτικής 70-30
Όταν τα σκατώσει ένα κυβερνητικό κόμμα και αλλάξει αρχηγό, δεν είναι σωστή και έξυπνη η πλήρης αποδόμηση και αποκήρυξη του προηγούμενου, απελθόντος αρχηγού…
…αλλά ούτε και η βλακώδης δικαιολόγηση όλων των λαθών/ σκατών που διεπράχθησαν.
Και τα δύο αυτά αποβαίνουν επιβλαβή , ως πολιτικές επιλογές.
Καλό είναι να ακολουθηθεί η κινεζική μέθοδος του «70% σωστός, 30% λάθος» που έχει ως εξής :
Η περίφημη φράση «70% σωστός, 30% λάθος» (ή αλλιώς η αναλογία «7-3») αποτελεί το επίσημο ιδεολογικό και πολιτικό «μέτρο» με το οποίο το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) αξιολογεί την κληρονομιά του Μάο Τσετούνγκ.
Η διατύπωση αυτή κατοχυρώθηκε επίσημα στο προαναφερθέν «Ψήφισμα για ορισμένα ζητήματα στην ιστορία του κόμματός μας»
του 1981, υπό την ηγεσία του Ντενγκ Σιαοπίνγκ, και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτελεί τον βασικό πυλώνα της επίσημης ιστορικής αφήγησης στην Κίνα.
1. Τι σημαίνει πρακτικά το «70% - 30%»
• Το 70% (Τα θετικά): Αντιπροσωπεύει την τεράστια ιστορική συμβολή του Μάο στην ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας το 1949, την απελευθέρωση της χώρας από την ιμπεριαλιστική και φεουδαρχική εξάρτηση, τη δημιουργία ενός ισχυρού, ανεξάρτητου κράτους και τα θεμέλια που έθεσε στην εκβιομηχάνιση, την παιδεία και τα δικαιώματα των γυναικών.
• Το 30% (Τα λάθη): Αντιπροσωπεύει τις καταστροφικές πολιτικές αστοχίες της μετέπειτα περιόδου, με κορυφαία παραδείγματα το Μεγάλο Άλμα Προς τα Εμπρός (1958–1962), το οποίο προκάλεσε τεράστιο λιμό και εκατομμύρια θανάτους, και φυσικά την Πολιτιστική Επανάσταση (1966–1976), η οποία βύθισε τη χώρα στο χάος και τον διχασμό.
2. Γιατί επελέγη αυτή η συγκεκριμένη αναλογία;
Η φράση αυτή δεν προέκυψε τυχαία· αποτέλεσε προϊόν μακρών και επίπονων εσωκομματικών διαβουλεύσεων κατά τη μετάβαση της Κίνας στη μετά-Μάο εποχή.
Ο ίδιος ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ (ο οποίος είχε διωχθεί και εξευτελιστεί προσωπικά την περίοδο της Πολιτιστικής Επανάστασης) επέμεινε σε αυτή τη συμβιβαστική φόρμουλα για έναν λόγο: την πολιτική επιβίωση και τη νομιμότητα του ίδιου του καθεστώτος.
• Προστασία της κομματικής συνέχειας: Αν το ΚΚΚ αποκήρυσσε ολοκληρωτικά τον Μάο (100% λάθος), θα κατέρρεε η ιδεολογική νομιμότητα όλου του κράτους, καθώς το κόμμα αντλούσε τη εξουσία του από την ίδια την επανάσταση του Μάο.
• Η περίφημη φράση του Ντενγκ:
Ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ είχε συνοψίσει την ανάγκη αυτής της ισορροπίας λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «οι συνεισφορές του συντρόφου Μάο Τσετούνγκ έρχονται πρώτες, και τα λάθη του δεύτερα», υπογραμμίζοντας ότι χωρίς τον Μάο, ο κινεζικός λαός θα αγωνιζόταν στο σκοτάδι για πολύ περισσότερο χρόνο.
3. Η σημερινή σημασία του «70% - 30%»
Στη σύγχρονη Κίνα, το αξίωμα αυτό λειτουργεί ως «κόκκινη γραμμή»:
• Επιτρέπει στους ιστορικούς και την ηγεσία να παραδέχονται τα τραγικά λάθη του παρελθόντος (αποφεύγοντας την απόλυτη τύφλωση), αλλά απαγορεύει αυστηρά την πλήρη αποδόμηση ή τη μηδενιστική κριτική (historical nihilism) απέναντι στο πρόσωπο του Μάο.
• Οποιαδήποτε απόπειρα να ανατραπεί αυτή η ισορροπία —είτε προς την κατεύθυνση της αγιοποίησης του Μάο όσο ζούσε είτε προς την κατεύθυνση της ολικής του απόρριψης— θεωρείται πολιτικά επικίνδυνη και λογοκρίνεται, διότι αγγίζει τα θεμέλια της πολιτικής σταθερότητας του κινεζικού κράτους.
Η αναλογία 70% σωστός, 30% λάθος δεν προέκυψε από κάποια μαθηματική φόρμουλα ή ποσοτική στατιστική μελέτη, αλλά αποτέλεσε προϊόν σκληρού πολιτικού συμβιβασμού και ιδεολογικής διαπραγμάτευσης στην κορυφή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) μετά τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ (1976) και την άνοδο του Ντενγκ Σιαοπίνγκ στην εξουσία.
1. Η εσωκομματική ζύμωση και οι δύο «τάσεις»
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, το ΚΚΚ βρισκόταν σε βαθιά κρίση ταυτότητας. Στελέχη και βετεράνοι του κόμματος που είχαν διωχθεί, βασανιστεί ή χάσει συγγενείς κατά την Πολιτιστική Επανάσταση ζητούσαν μια ριζική αποσταλινοποίηση και μια συνολική καταδίκη των πεπραγμένων του Μάο. Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν οι «ορθόδοξοι» μαοϊκοί που φοβούνταν ότι οποιαδήποτε ευρεία αμφισβήτηση του Μάο θα γκρέμιζε τα θεμέλια του ίδιου του καθεστώτος.
Ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ, ως ο de facto ηγέτης που καθοδήγησε την ανασυγκρότηση, βρέθηκε στη θέση του διαιτητή. Ήξερε ότι η οικονομική μεταρρύθμιση και το άνοιγμα στη Δύση απαιτούσαν τομές, αλλά καταλάβαινε εξίσου καλά ότι το κόμμα δεν μπορούσε να αποκηρύξει τον ιδρυτή του κράτους χωρίς να αυτοκτονήσει πολιτικά.
2. Ο προσωπικός ρόλος και η φράση του Ντενγκ
Ο ίδιος ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ έδωσε το «πρόσημο» αυτής της αναλογίας σε εσωτερικές συσκέψεις για τη σύνταξη του ιστορικού ψηφίσματος του 1981. Είχε συνοψίσει την πολιτική αναγκαιότητα με τη φράση: «Οι συνεισφορές του συντρόφου Μάο έρχονται πρώτες, και τα λάθη του δεύτερα».
Η συγκεκριμένη ποσοτική διατύπωση (70-30) επιλέχθηκε συνειδητά για να στείλει ένα σαφές μήνυμα ισορροπίας:
• Το 70% εξασφάλιζε ότι η ιστορική βάση του κόμματος, η επανάσταση του 1949 και η νομιμότητα του καθεστώτος παρέμεναν άθικτες.
• Το 30% άφηνε επαρκές περιθώριο κριτικής ώστε να αναγνωριστούν οι τεράστιες τραγωδίες (Μεγάλο Άλμα, Πολιτιστική Επανάσταση) και να δικαιολογηθεί η στροφή προς τις νέες μεταρρυθμίσεις (Reform and Opening Up).
3. Το «πλαίσιο» πέρα από τα νούμερα
Αν και η αναλογία παρουσιάστηκε σαν μια αντικειμενική αποτίμηση, στην πραγματικότητα ήταν μια πολιτική συνταγή επιβίωσης. Ο Ντενγκ είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι αν το ποσοστό των λαθών ανέβαινε πολύ ή αν ο Μάο απορριπτόταν συλλήβδην, η Κίνα θα βυθιζόταν σε ιδεολογικό κενό και αστάθεια. Έτσι, το 70/30 καθιερώθηκε όχι ως αποτέλεσμα έρευνας, αλλά ως ένα «πολιτικό ταβάνι»: οριακά αρκετό για να αμβλύνει τις πληγές του παρελθόντος, αλλά αρκετά ασφαλές για να προστατεύσει το αλάνθαστο του πυρήνα της εξουσίας του ΚΚΚ.