19 Νοε 2026

Αυτοηρωοποίηση και εναισθησία

 

Αυτοηρωοποίηση και εναισθησία 


Κάποτε διάβασα ένα πολύ ωραίο παραμύθι για ενήλικες,  που λεγόταν «ο ιππότης με την σκουριασμένη πανοπλία». 

Αφορούσε έναν ιππότη ο οποίος ήταν υπόδειγμα αλτρουισμού, γενναιότητος, υπόδειγμα οικογενειάρχη, υπόδειγμα κοινωνικού ακτιβιστή…..

…ακτιβιστή πολεμιστή  που πάντα προσπαθούσε να σκοτώσει τους δράκους που απειλούσαν την οικογένειά του και την πατρίδα του. 

Το ενδιαφέρον είναι ότι,  ενώ αρχικά άρχισε να σκοτώνει δράκους που πραγματικά υπήρχαν εκεί στην περιοχή του και πραγματικά απειλούσαν τους δικούς του ανθρώπους, όταν τελείωσαν αυτοί οι δράκοι, άρχισε να πλήττει αφόρητα…

…άρχισε  να νιώθει  ένα υπαρξιακό κενό, να είναι «χωρίς στόχο και χωρίς αντικείμενο».

…επαψε να νιώθει σημαντικός όπως πριν που ήταν ήρωας που σκότωνε δράκους. 

Τελικά, αποφάσισε πως αφού τελείωσαν οι κοντινοί δράκοι , «έπρεπε» , «είχε καθήκον» να σκοτώσει και τους μακρινούς δράκους.

…έτσι, έβαλε πάλι την πανοπλία του και έφυγε για να βρεί και να σκοτώσει τους  πιο μακρινούς δράκους.

Αφου τα κατάφερε, πήγε και σε πιο μακρινούς και μετά,  όλο και πιο μακρινούς,  με αποτέλεσμα να λείπει συνεχώς από την οικογένεια του αλλά και στο τέλος να μη βγάζει καθόλου την πανοπλία του !

Η οποία πανοπλία, στο τέλος,  σκούριασε απάνω του και τον παγίδευσε…. διότι δεν μπορούσα την βγάλει!

 Έμεινε μόνιμα εγκλωβισμένος εκεί μέσα!. 

Δηλαδή η πανοπλία του , αυτή που τον έκανε άτρωτο, ήταν και αυτή που τον παγίδευσε!

Έγινε η φυλακή του!. 

Και όχι μόνο αυτό, αλλά τσακώθηκε και με την οικογένειά του:

 και η γυναίκα του και τα παιδιά του τον έβριζαν που έγινε ένας αόρατος για αυτούς ήρωας,  αφού συνεχώς έλειπε. 

Τον κατηγορούσαν για αναλγησία, για έλλειψη ενδιαφέροντος και τελικά, γιά εγωισμό και για σκληρότητα. 

Ποιόν?

…. αυτόν που ήτανε «ο πιο άνθρωπος από όλους»,  αυτός «που θυσίασε την ζωή του για τους άλλους» κλπ.


Έμεινε μόνος, έρημος, εγκαταλειμμένος και …μαλάκας, μέσα στην σκουριασμένη πανοπλία του.

Με πολύ ψυχικό κόπο άρχισε να κάνει αυτοκριτική : 

ξεκίνησε ένα αργό ταξίδι αυτογνωσίας.

Αναγνώρισε ότι οι «αποστολές διάσωσης» και οι δρακομαχίες ήταν μάλλον ασκήσεις αυτοεπιβεβαίωσης.

Τελικά , δεν ήταν ήρωας : ήταν απλά ένας ανώριμος, ένας κουφιοκεφαλάκης που έκανε τον σπουδαίο.

Ήθελε να εκβιάσει την ευγνωμοσύνη τους με το στανιό.

Ήταν τόσο ανασφαλής που είχε ανάγκη αισθήματα ευγνωμοσύνης για να νιώθει ασφάλεια πως δεν θα εγκαταλειφθεί.

Αποφάσισε να κάνει μιά προσπάθεια να βγάλει  την πανοπλία και να γίνει κανονικός άνθρωπος.

…αλλά, η άτιμη  η πανοπλία του ήταν πλέον  η ταυτότητά του.

….χωρίς αυτήν ήταν ένα μηδενικό…ένας γυμνοσάλιαγκας:

γλοιώδης, ευάλωτος , αηδιαστικός.

Ζήτησε βοήθεια…ποιός? 

ΑΥΤΟΣ!

Ο ΤΡΟΜΕΡΟΣ!

Ο ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΟΣ!

Ήταν μια μακρά, επώδυνη διαδικασία.

Τελικά την έβγαλε μετα κόπων , πόνων και βασάνων.

Τον βοήθησαν και οι δικοί του άνθρωποι.

Έγινε πιό ανθρώπινος όταν έγινε πιό ευάλωτος.

Και πιο πονεμένος.


«Ο όρος “εναισθησία” χρησιμοποιείται στην Ψυχιατρική για να περιγράψει την επίγνωση της ύπαρξης της ψυχικής νόσου. 

Με άλλα λόγια, η εναισθησία σχετίζεται με το πώς ένας ασθενής αντιλαμβάνεται τη φύση και τις αιτίες της ασθένειάς του, όπως επίσης και τα συμπτώματα που σχετίζονται με την ασθένεια αυτή. 

Η έλλειψη εναισθησίας θεωρείται ότι είναι σύνηθες φαινόμενο στην πλειοψηφία των ασθενών με ψυχωσικές διαταραχές, με αποτέλεσμα να έχει γίνει πλέον αποδεκτό ότι ασθενείς με ψύχωση δεν έχουν πλήρη αντίληψη της διαταραχής και των συμπτωμάτων της».

Εκτός απο το ψυχικά διαταραγμένο άτομο που δεν έχει εναισθησία -δηλαδή δεν καταλαβαίνει ότι έχει πρόβλημα και πιό είναι αυτό- εναισθησία με την ευρεία έννοια μπορεί να λείπει και από ενα φυσιολογικό άτομο που δεν καταννοεί τους ψυχικούς μηχανισμούς και τα ψυχολογικά κίνητρά του ή, ακόμα , και από μιά ομάδα ή από ένα λαό με στρεβλή αυτοσυνειδησία: 

υπάρχουν λαοί που έχουν στρεβλή άποψη για τον εαυτό τους και τα  κίνητρα των  επιλογών τους ( πχ ο «Περιούσιος Λαός») , ιδέες για το παρελθόν τους (μεγαλομανία για παρελθόντα κατορθώματα), ή που κάνουν διαστρέβλωση γεγονότων για κοινωνική ή ψυχολογική αποφόρτιση:

πχ από ένα γεγονός μιάς περιορισμένης εξέγερσης εφευρίσκεις ένα Μύθο καθολικής εξέγερσης για να αποκαθαρθείς απο τις ενοχές σου που, πχ   επί Χούντας, ως λαός, ως άτομα και ως ελίτ, επί έξι χρόνια καθόσουν σαν κότα και έπαιρνες θέσεις σαν καθηγητής, δικαστής ή εργολήπτης δημοσίων έργων.

…ή απλά ήσουν βολεμένος ιδιώτης και έκανες «πανωσήκωμα» τριώροφο στο οικόπεδάκι σου.


Ένα συχνό χαρακτηριστικό της έλλειψης εναισθησίας είναι  η αυτοηρωοποίηση: 

είτε φτιάχνεις ένα φανταστικό σενάριο ότι είσαι ένας ήρωας είτε ότι είσαι ένας πολύ σπέσιαλ τύπος  και το πιστεύεις για αληθινό…χωρίςνα υποψιάζεσαι ή να κατανοείς  τα ψυχολογικά σου κίνητρα: 

(πχ θεωρείς ότι είσαι «ήρωας του Πολυτεχνείου» αφού πέρασες απ´ εξω,  κατά λάθος,  τις  ημέρες της εξέγερσης)

…είτε φουσκώνεις κάτι μάλλον μικρό σε μυθικό γεγονός με τεράστιες διαστάσεις…

…πχ πράγματι μπήκες λίγες ωρες στο εξεγερμένο Πολυτεχνείο και διαμαρτυρήθηκες,  αλλά, μόλις είδες τα σκούρα,  έγινες λαγός και τελικά δεν έπαθες τίποτα…

…όμως, τώρα έχεις πάτημα για να αυτοηρωοποιηθείς.


Η αυτο-ηρωοποίηση  δεν είναι κάτι σπάνιο…

…το βλέπουμε και στην καθημερινή ζωή:

 για παράδειγμα ο γονέας που λέει στο επαναστατημένο παιδί του ότι

 «εγώ έγινα θυσία για σένα και χαράμισα τη ζωή μου»…

 «δεν παντρεύτηκα για να μπορέσω να σε μεγαλώσω σωστά» κλπ ..κλπ… 

…από την μιά θυματοποιείται και από την άλλη αυτοηρωποιείται.

Η αλήθεια όμως μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική:

πχ η «χαροκαμένη μάννα που θυσιάστηκε» μπορεί απλά να προσπάθησε απεγνωσμένα επί είκοσι  χρόνια να παντρευτεί τον κονομημένο εμποροβιοτέχνη και να μην τα κατάφερε.

🙂

Δεν λέω πως  δεν υπάρχουν ήρωες …προφανώς υπάρχουν και τους έχουμε ανάγκη για μας δίνουν έμπνευση και θάρρος.

Οι αυτοχρισμένοι ψευδοήρωες, είναι  ενοχλητικοί.


… τους κατανοώ τους πραγματικούς ήρωες…μαζί με τα κουσούρια τους…

με τα κουσούρια φαίνονται  πιό ανθρώπινοι.


Οσο για την  αυτογνωσία (να ξέρω ποιός είμαι και τι θέλω ) και την εναισθησία (να ξέρω τα κουσούρια μου και τα ψυχολογικά τους αίτια), είναι καλό να υπάρχουν 

Δεν γίνεσαι βέβαια γενναιότερος, γίνεσαι  όμως σοφότερος.



Πλάτων Μανιάς 


17 Νοε 2026

Ερωτας και Γάμος: προσδοκίες και μύθοι

 Έρωτας και   Γάμος : προσδοκίες και μύθοι

…από την μεταφυσική ευθύνη στην προσωπική ικανοποίηση 

(προιόν διαλόγου με Gemini AI)




1. Η «υποχρέωση της ευτυχίας» : ένα ατομικό «δικαίωμα»

Στις παραδοσιακές κοινωνίες, η δυστυχία, η ανία και οι τριβές θεωρούνταν δομικά στοιχείατης ανθρώπινης ύπαρξης και της έγγαμης ζωής — κάτι που το υπομένεις με υπομονή, χιούμορ ή καθήκον.

Στη σύγχρονη δυτική κουλτούρα, η συνεχής συναισθηματική και ερωτική πληρότητα αναγορεύτηκε σε συνταγματικό δικαίωμα («δικαιούμαι να είμαι ευτυχισμένος»). 


Έτσι, η αναπόφευκτη ρουτίνα ή μια περίοδος κρίσης δεν ερμηνεύεται ως φυσιολογική φάσητης σχέσης, αλλά ως απόδειξη ότι «πήρα λάθος άνθρωπο».

Η θυσία του «εγώ» για το «εμείς» —που παλαιότερα θεωρούνταν αρετή— σήμερα εκλαμβάνεται συχνά από την ποπ ψυχολογία ως «τοξική αυτοκαταπίεση» ή «απώλεια αυθεντικότητας».



2. Η υποχώρηση της οικογένειας και των παιδιών ως «απόλυτης αξίας»


Εδώ η αλλαγή είναι ακόμα πιο βαθιά και εξηγεί γιατί λύνονται πλέον τόσο εύκολα ακόμη και γάμοι με μικρά παιδιά:

Από «πυρήνας επιβίωσης» σε «επιλογή lifestyle»: Ιστορικά, η οικογένεια ήταν η μοναδική ασπίδα προστασίας (οικονομική, κοινωνική, γηρατειών) και η τεκνοποίηση αποτελούσε συλλογική και υπαρξιακή επιταγή. Σήμερα, το κράτος πρόνοιας, η αγορά εργασίας και η αντισύλληψη αποσύνδεσαν την επιβίωση από την οικογένεια. Το παιδί έπαψε να είναι προορισμός και έγινε επιλογή ανάμεσα σε άλλες επιλογές ζωής.

Η ανατροπή της ιεραρχίας («Πρώτα το παιδί, μετά εγώ» vs «Αν είμαι εγώ καλά, θα είναι καιτο παιδί»): Παλαιότερα, οι γονείς έμεναν μαζί «για χάρη των παιδιών», βάζοντας την οικογενειακή συνοχή πάνω από την ατομική τους ικανοποίηση. Στη σύγχρονη Δύση επικράτησε το δόγμα ότι «ένα παιδί μεγαλώνει καλύτερα με δύο χωρισμένους αλλά ευτυχισμένους γονείς, παρά σε έναν δυστυχισμένο γάμο». Αν και αυτό ισχύει απόλυτα σε περιπτώσεις βίας, τοξικότητας ή βαριάς σύγκρουσης, στην πράξη χρησιμοποιήθηκε ως βολικό άλλοθι και σε γάμους που απλώς έπλητταν ή είχαν χάσει τον «ενθουσιασμό» τους.

Το δημογραφικό αποτύπωμα: Αυτή ακριβώς η μετατόπιση αξιών φαίνεται ξεκάθαρα και στην υπογεννητικότητα της Δύσης (με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον στον πυθμένα της Ευρώπης, κοντά στο 1,26 παιδιά ανά γυναίκα): όταν η ατομική ελευθερία, η καριέρα και η αποφυγή ευθυνών γίνονται υπέρτατες αξίες, τόσο η τεκνοποίηση όσο και η μακροχρόνια δέσμευση μοιάζουν με «περιορισμό».


Η ειρωνεία του αποτελέσματος

Το παράδοξο που καταγράφουν οι κοινωνιολόγοι είναι ότι όσο πιο εμμονικά κυνηγάει οσύγχρονος δυτικός άνθρωπος την ατομική ευτυχία μέσα από τη συνεχή αλλαγή συντρόφων, τόσο πιο μοναχικός και ανικανοποίητος καταλήγει — διότι η βαθιά οικειότητα και η αίσθηση νοήματος απαιτούν ακριβώς αυτό που απορρίπτει: χρόνο, τριβή, ανοχή στην ατέλεια του άλλου και αφοσίωση σε κάτι μεγαλύτερο από το «εγώ» μας.



….τελικά ο έρωτας και ο γάμος…από  μια μεταφυσική αντίληψη και θεσμική ιερότητα  μετετράπη σε εργαλείο άμεσης εγωκεντρικής ικανοποίησης στην οποία εχουν επενδυθεί μύθοι διαρκούς ευεξίας, ευημερίας και ερωτικής ευωχίας?




1. Από το «Μυστήριο» και το «Καθήκον» στον Ρομαντικό Μύθο

Μέχρι τον 18ο–19ο αιώνα, ο έρωτας (ως πάθος) και ο γάμος (ως ιερός/κοινωνικός θεσμός) ήταν δύο ξεχωριστά πράγματα — συχνά μάλιστα θεωρούνταν ασύμβατα. Ο γάμος είχε υπερβατικό και συλλογικό χαρακτήρα: έδενε δύο σόγια, εξασφάλιζε τη συνέχεια της ζωής και λειτουργούσε ως χώρος άσκησης, υπομονής και υπέρβασης του ατομικού εγωισμού.

Με τον Ρομαντισμό (και αργότερα με το Χόλιγουντ), έγινε το πρώτο μεγάλο πείραμα στην ανθρώπινη ιστορία: ενώθηκαν ο θεσμός του γάμου με το ερωτικό πάθος. Ο σύντροφος έπρεπε πλέον να είναι το «άλλο μας μισό» — μια καθαρά μεταφυσική προσδοκία μεταμφιεσμένη σε κοσμική σχέση.


2. Η εισβολή του καπιταλισμού και της καταναλωτικής λογικής

Όπως εξηγεί η Eva Illouz, μόλις ο ρομαντισμός συνδέθηκε με την αγορά, η αγάπη άρχισε να λειτουργεί με τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς και της κατανάλωσης:

Η λογική της μεγιστοποίησης του κέρδους: Μπαίνουμε στη σχέση όπως σε μια επένδυση — μετρώντας διαρκώς το «κόστος-όφελος». Όσο ο άλλος μου προσφέρει συναισθηματική ευεξία, κύρος, καλό σεξ και επιβεβαίωση, η επένδυση αποδίδει. Μόλις πέσει η «απόδοση», ρευστοποιώ.

Η ψευδαίσθηση της απεριόριστης επιλογής: Οι εφαρμογές γνωριμιών και η ψηφιακή υπερσυνδεσιμότητα δημιούργησαν την ψευδαίσθηση ότι υπάρχει πάντα ένα «καλύτερο μοντέλο» στην αγορά, ακυρώνοντας κάθε κίνητρο να επιδιορθώσεις αυτό που ήδη έχεις.


3. Η «ερωτική ευωχία» ως αλγόριθμος και η εξαφάνιση του Άλλου


Ο Byung-Chul Han το θέτει ακόμη πιο ωμά: στην εποχή του ακραίου ναρκισσισμού και της θετικότητας, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν αντέχει την ετερότητα του άλλου — δηλαδή τα ελαττώματα, τις αντιστάσεις, την αδυναμία του.

Θέλει έναν σύντροφο «εξημερωμένο», που να λειτουργεί ως προέκταση των δικών του επιθυμιών, χωρίς τριβές, χωρίς πόνο, χωρίς θυσία.

Όμως ο αληθινός έρωτας (όπως και η βαθιά συζυγία) είναι εξ ορισμού ριψοκίνδυνος καιτραυματικός για το «Εγώ»: απαιτεί να υποχωρήσεις, να εκτεθείς, να αντέξεις τη φθορά και τη θνητότητα του άλλου.


Έτσι, φορτώσαμε τον γάμο με έναν αδύνατο μύθο: 

να λειτουργεί ταυτόχρονα ως θεσμός σταθερότητας και ως διαρκές πάρτι ευφορίας. 

Κι όταν η βιολογία (η φυσιολογική πτώση της ντοπαμίνης και της φαινυλαιθυλαμίνης μετά τα πρώτα 2–3 χρόνια) και η πραγματικότητα της ζωής διαψεύδουν τον μύθο, δεν αμφισβητούμε τον μύθο — απορρίπτουμε τον άνθρωπο.



Αρα καταλήγουμε ότι ο ιδανικός σύζυγος, ο τέλεια αφοσιωμένος, πιστός και συνεργάσιμος, είναι ένας…σκύλος?



Αν το κριτήριο της «επιτυχημένης σχέσης» είναι η άνευ όρων λατρεία, η απόλυτη συμφωνία και η μηδενική αμφισβήτηση του «Εγώ» μας, τότε ναι — ο σκύλος κερδίζει στα σημεία κάθε ανθρώπινο σύντροφο.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στις μεγάλες δυτικές μητροπόλεις η ραγδαία αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών συνοδεύεται από την έκρηξη της «αγοράς κατοικιδίων» (το λεγόμενο pet parenting):

Προσφέρει ναρκισσιστική τροφοδοσία χωρίς ρίσκο: Σε υποδέχεται στην πόρτα σαν θεό κάθε μέρα, όσα λάθη κι αν έκανες, όσο γκρινιάρης κι αν είσαι.

Δεν έχει «ετερότητα»: Δεν έχει δικές του υπαρξιακές απαιτήσεις, δεν σου ασκεί κριτική, δεν ζητά να αλλάξεις συνήθειες, ούτε διεκδικεί ίσο μερίδιο στην αυτοπραγμάτωση.

Παρέχει ωκυτοκίνη χωρίς διαπραγμάτευση: Η βιοχημεία της τρυφερότητας ενεργοποιείται με ένα χάδι, χωρίς να προηγηθεί συμβιβασμός ή συναισθηματική έκθεση.

Ακριβώς εκεί όμως βρίσκεται και η κωμικοτραγική παγίδα του σύγχρονου δυτικού ανθρώπου: ό,τι δεν αντιστέκεται, δεν σε εξελίσσει κιόλας.

Ένας σκύλος μπορεί να θεραπεύσει τη μοναξιά, αλλά δεν μπορεί να σε κάνει καλύτερο, πιο ώριμο ή πιο ανθεκτικό άνθρωπο — γιατί δεν σε αναγκάζει ποτέ να βγεις από τον εαυτό σου. 

Ο ανθρώπινος σύντροφος, ακριβώς επειδή είναι ελεύθερο, ατελές και συχνά δύστροπο ον, είναι ο μόνος καθρέφτης που σου δείχνει ποιος πραγματικά είσαι όταν σβήσουν τα φώτα του ενθουσιασμού.

Και, μεταξύ μας, έχει και ένα πρακτικό πλεονέκτημα: 

ο σκύλος δεν παίρνει ποτέ το μισό σπίτι στο διαζύγιο — το πολύ-πολύ να σου φάει το ένα παπούτσι.



Αυτοηρωοποίηση και εναισθησία

  Αυτοηρωοποίηση και εναισθησία  Κάποτε διάβασα ένα πολύ ωραίο παραμύθι για ενήλικες,    που λεγόταν «ο ιππότης με την σκουριασμένη πανοπλία...