ΕΡ
Ένας φίλος μου προσπαθούσε να ερμηνεύσει το υψηλό ποσοστό αυτοκτονιών στην Νορβηγία και Σουηδία και γενικά στην Σκανδιναβία και έδωσε μια ερμηνεία που μου φάνηκε περίεργη. Είπε ότι ήταν Βίκινγκς, μια άγρια πολεμική φυλή πειρατών και ληστών και είχαν ήρωες τους παληκαράδες οπλαρχηγούς τους που σκότωναν και λεηλατούσαν. Τους έκαναν πλύση εγκεφάλου και τους έκαναν, Χριστιανούς, ειρηνιστές, και Gay Friendly . Η άγρια φύση τους όμως υπάρχει αλλά καταπιεσμένη και κρυμμένη, κουκουλωμένη από ενοχές.
Δεν την αντέχουν αυτήν την σκλαβιά και αυτοκτονούν.
Ήταν λύκοι και έγιναν κανίς.
Αναρωτιέμαι αν έχει ίχνος λογικής μια τέτοια ερμηνεία. Μπορείς να μου πεις τη γνώμη σου; Είναι αλήθεια ότι οι λαοί έχουν ψυχολογικά χαρακτηριστικά τα οποία διατηρούνται για αιώνες κρυμμένα κάτω από ένα πέπλο πολιτισμού;
Απ
Η ερμηνεία του φίλου σου είναι σίγουρα ευφάνταστη και έχει μια δόση «κινηματογραφικού» ρομαντισμού, αλλά από επιστημονική, ιστορική και ψυχολογική άποψη στερείται βάσης. Είναι ένας κλασικός μύθος που προσπαθεί να εξηγήσει ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με απλουστευτικούς και σχεδόν «βιολογικούς» όρους.
Ας αποδομήσουμε αυτή τη θεωρία με βάση τα πραγματικά δεδομένα, εξετάζοντας τόσο τον μύθο των αυτοκτονιών όσο και το αν υπάρχουν «κρυμμένα φυλετικά χαρακτηριστικά».
1. Ο Μύθος των Σκανδιναβικών Αυτοκτονιών
Πρώτα απ' όλα, η ίδια η βάση του επιχειρήματος είναι λανθασμένη. Η Νορβηγία και η Σουηδία ΔΕΝ έχουν τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών στον κόσμο.
Αυτός ο μύθος ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Dwight Eisenhower, θέλοντας να επικρίνει το σοσιαλδημοκρατικό/προνοιακό μοντέλο της Σουηδίας, ισχυρίστηκε ότι η υπερβολική κρατική μέριμνα καταστρέφει τα κίνητρα των ανθρώπων και οδηγεί σε αυτοκτονίες.
Στην πραγματικότητα:
- Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), οι Σκανδιναβικές χώρες βρίσκονται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
- Χώρες όπως η Λετονία, η Λιθουανία, η Ρωσία, η Νότια Κορέα, ακόμα και οι ΗΠΑ, έχουν παραδοσιακά υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών από τη Σουηδία και τη Νορβηγία.
- Οι Σκανδιναβικές χώρες καταγράφουν με τρομερή ακρίβεια και διαφάνεια τα στατιστικά τους στοιχεία, σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου η αυτοκτονία θεωρείται θρησκευτικό ή κοινωνικό ταμπού και συγκαλύπτεται ως «ατύχημα».
2. Υπάρχει «Κρυμμένο Ψυχολογικό DNA» των Λαών;
Το ερώτημά σου αν οι λαοί διατηρούν χαρακτηριστικά για αιώνες (π.χ. η «άγρια φύση των Βίκινγκς») είναι πολύ ενδιαφέρον.
Στην ψυχολογία και την ανθρωπολογία, η ιδέα ότι ένας λαός έχει μια αναλλοίωτη, σχεδόν γενετική «ψυχή» ή «μοίρα» (cultural essentialism) έχει απορριφθεί.
- Ο πολιτισμός είναι δυναμικός, όχι στατικός: Οι κοινωνίες αλλάζουν ριζικά ανάλογα με τις οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Οι Βίκινγκς δεν ήταν μια ξεχωριστή «ράτσα» με άγρια γονίδια, αλλά άνθρωποι που ζούσαν σε ένα σκληρό περιβάλλον με περιορισμένους πόρους, γεγονός που τους οδηγούσε στην πειρατεία και την επέκταση.
- Η θεωρία του «Λύκου που έγινε Κανίς»: Αυτή η προσέγγιση θυμίζει τη θεωρία του Sigmund Freud για την «Πολιτισμική Δυσφορία» (Civilization and Its Discontents). Ο Φρόιντ υποστήριξε ότι ο πολιτισμός μάς αναγκάζει να καταπιέζουμε τα άγρια, ζωώδη ένστικτά μας (επιθετικότητα, σεξουαλικότητα) για να ζήσουμε ειρηνικά, γεγονός που μας προκαλεί νευρώσεις και ενοχές. Ωστόσο, αυτό αφορά όλο το ανθρώπινο είδος και όχι αποκλειστικά τους Σκανδιναβούς. Αν ίσχυε η θεωρία του φίλου σου, οι Μογγόλοι (απόγονοι του Τζένγκις Χαν) ή οι Ιταλοί (απόγονοι των Ρωμαίων) θα έπρεπε να υποφέρουν από την ίδια «καταπιεσμένη αγριότητα».
3. Ποιοι είναι οι πραγματικοί παράγοντες;
Αν θέλουμε να ερμηνεύσουμε την ψυχολογία των Σκανδιναβών και τα όποια ποσοστά κατάθλιψης ή αυτοκτονιών, οι επιστήμονες εστιάζουν σε πολύ πιο χειροπιαστούς παράγοντες:
|
Παράγοντας |
Επιρροή στην Ψυχολογία |
|
Έλλειψη Ηλιοφάνειας (Σκοτάδι) |
Ο σκανδιναβικός χειμώνας προκαλεί την Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή (SAD). Η έλλειψη φωτός μειώνει τη σεροτονίνη και τη μελατονίνη, επηρεάζοντας άμεσα τη διάθεση. |
|
Κουλτούρα Ατομικισμού |
Η κοινωνία βασίζεται στην ανεξαρτησία. Υπάρχει λιγότερη οικογενειακή «πίεση» ή θαλπωρή σε σχέση με τον Νότο, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. |
|
Ο Νόμος του Jante (Janteloven) |
Μια άγραφη πολιτισμική νόρμα στη Σκανδιναβία που λέει: «Μην νομίζεις ότι είσαι κάτι ξεχωριστό ή καλύτερος από εμάς». Αυτό προωθεί την ισότητα, αλλά μπορεί να καταπιέσει την ατομική έκφραση και να δημιουργήσει ενοχές σε όποιον θέλει να ξεχωρίσει. |
💡 Συμπέρασμα
Η θεωρία του φίλου σου είναι μια γοητευτική αφήγηση για ταινία του Χόλιγουντ, αλλά δεν αντέχει στην επιστημονική κριτική. Οι Σκανδιναβοί δεν αυτοκτονούν επειδή «τους λείπει το τσεκούρι του Βίκινγκ». Η μετάβασή τους από μια πολεμική κοινωνία σε μια από τις πιο ειρηνικές, προοδευτικές και ευτυχισμένες περιοχές του πλανήτη (παραδοσιακά φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις του World Happiness Report) είναι αποτέλεσμα κοινωνικής εξέλιξης, παιδείας και οικονομικής ευημερίας, όχι μιας «ενοχικής σκλαβιάς».