GEMINI AI:
φούσκα μυρίζει στα ιδιωτικά πανεπιστήμια…
… και τα λουκέτα έπονται.
ΕΡ
….παρατηρείται μεγάλη έξαρση στην ιδρυση ιδιωτικών (μη κρατικών) πανεπιστημίων στην Ελλάδα, με αρκετά υψηλά δίδακτρα… ειδικά στην Ιατρική.
Παρόμοιο φαινόμενο ιδιωτικής επιχειρηματικότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, παρατηρήθηκε και σε άλλες ευρωπαικές χώρες… από την Ουκρανία μέχρι την Αλβανία.
Είναι βιώσιμα τα πανεπιστήμια αυτά?
…πραγματι εξελίσσονται σε ιδρύματα κύρους ή σε κερδοσκοπικές φούσκες?
Κάπου διάβασα ότι πολλά παραπαίουν οικονομικά και κάμποσα , έκλεισαν.
Είναι αλήθεια?
ΑΠ
Το ζήτημα που θίγεις είναι εξαιρετικά επίκαιρο και αγγίζει τον πυρήνα της συζήτησης που γίνεται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Η εμπειρία από τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και των Βαλκανίων (όπου η ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση μετρά ήδη 20-30 χρόνια ζωής), μας δίνει πολύ σαφή δείγματα για το τι λειτουργεί και τι όχι.
Η σύντομη απάντηση είναι: Ναι, είναι απόλυτα αλήθεια. Πολλά ιδιωτικά πανεπιστήμια στις χώρες αυτές έκλεισαν, συγχωνεύτηκαν ή υπολειτούργησαν, ενώ ελάχιστα κατάφεραν να εξελιχθούν σε πραγματικά ιδρύματα διεθνούς κύρους.
Ας δούμε αναλυτικά πώς διαμορφώνεται η κατάσταση, διαχωρίζοντας τον μύθο από την πραγματικότητα.
1. Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία: Από το «Μπουμ» στο Κλείσιμο
Στις δεκαετίες του 1990 και του 2000, χώρες όπως η Αλβανία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ουκρανία και η Βόρεια Μακεδονία βίωσαν μια ανεξέλεγκτη έκρηξη ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Το φαινόμενο της Αλβανίας
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Αλβανία. Μέχρι το 2014, η χώρα είχε κατακλυστεί από δεκάδες ιδιωτικά πανεπιστήμια αμφίβολης ποιότητας, τα οποία λειτουργούσαν ουσιαστικά ως «εργοστάσια πτυχίων» (degree mills).
• Η εξυγίανση:
Το 2014, η αλβανική κυβέρνηση προχώρησε σε ριζική μεταρρύθμιση και έκλεισε οριστικά πάνω από 18 ιδιωτικά πανεπιστήμια, ενώ ανέστειλε τη λειτουργία δεκάδων άλλων, επειδή δεν πληρούσαν ούτε τα βασικά ακαδημαϊκά και οικονομικά κριτήρια.
Η περίπτωση της Ρουμανίας και της Πολωνίας
Στη Ρουμανία, τεράστια ιδιωτικά πανεπιστήμια (όπως το Spiru Haret, που κάποια στιγμή είχε πάνω από 300.000 φοιτητές!) βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών για έκδοση μη αναγνωρισμένων πτυχίων. Λόγω της δημογραφικής μείωσης και του αυστηρότερου ελέγχου, η αγορά συρρικνώθηκε βίαια.
Στην Πολωνία επίσης, δεκάδες ιδιωτικά κολέγια οδηγήθηκαν σε χρεοκοπία ή συγχώνευση την τελευταία δεκαετία λόγω έλλειψης φοιτητών.
2. Είναι Βιώσιμα; (Κύρος vs Κερδοσκοπική Φούσκα)
Για να καταλάβουμε αν είναι βιώσιμα, πρέπει να διακρίνουμε τα ιδιωτικά πανεπιστήμια σε δύο βασικές κατηγορίες:
Α. Τα «Πανεπιστήμια-Supermarket» (Υψηλό ρίσκο φούσκας)
Αυτά βασίζονται αποκλειστικά στα δίδακτρα των φοιτητών για να επιβιώσουν.
• Το πρόβλημα: Αν μειωθούν οι εγγραφές (π.χ. λόγω δημογραφικού ή οικονομικής κρίσης), το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να καλύψει τα έξοδά του.
• Το αποτέλεσμα: Για να επιζήσουν, ρίχνουν τα ακαδημαϊκά κριτήρια για να προσελκύσουν πελάτες, με αποτέλεσμα να απαξιώνεται το πτυχίο τους, να χάνουν το κύρος τους και τελικά να κλείνουν. Αυτά είναι οι «κερδοσκοπικές φούσκες».
Β. Τα Μη Κερδοσκοπικά / Ιδρυματικά Πανεπιστήμια (Μοντέλο Κύρους)
Υπάρχουν ιδιωτικά ιδρύματα στην Ευρώπη που έχουν εξαιρετικό όνομα (π.χ. Central European University, Bocconi στην Ιταλία, ή το Jacobs University στη Γερμανία).
• Γιατί πετυχαίνουν: Δεν στηρίζονται μόνο στα δίδακτρα. Έχουν τεράστια κληροδοτήματα (endowments) από φιλανθρωπικά ιδρύματα, επιχειρήσεις ή την εκκλησία, και επενδύουν σοβαρά στην έρευνα.
3. Η Ιατρική και η Ελληνική Πραγματικότητα
Η Ιατρική είναι η «ναυαρχίδα» των ιδιωτικών πανεπιστημίων γιατί έχει εγγυημένη πελατεία (λόγω των πολύ υψηλών βάσεων στα δημόσια πανεπιστήμια). Ωστόσο, η Ιατρική έχει μια τεράστια ιδιαιτερότητα: Είναι η πιο ακριβή σχολή στη λειτουργία της.
Το κόστος της ποιότητας: Μια σοβαρή Ιατρική Σχολή χρειάζεται πανεπιστημιακά νοσοκομεία, υπερσύγχρονα εργαστήρια ανατομίας/βιολογίας και καθηγητές διεθνούς βεληνεκούς.
Αν ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Ελλάδα χρεώνει 15.000 - 20.000€ το χρόνο, αλλά δεν επενδύει εκατομμύρια σε υποδομές, οι απόφοιτοί του γρήγορα θα αντιμετωπίσουν προβλήματα στην αγορά εργασίας ή στις εξετάσεις για ειδικότητα στο εξωτερικό. Αντίθετα, αν ένα ξένο παραρτήμα (π.χ. από την Κύπρο ή άλλη χώρα) έρθει με ισχυρή χρηματοδότηση και συνεργαστεί με μεγάλα ιδιωτικά θεραπευτήρια, έχει πιθανότητες βιωσιμότητας.
Σύνοψη:
Τι κρατάμε;
Η ιστορία δείχνει ότι στην ελεύθερη αγορά της εκπαίδευσης γίνεται πάντα ένα ξεκαθάρισμα.
1. Στην αρχή υπάρχει ενθουσιασμός και «χρυσές δουλειές» (το μπουμ που βλέπουμε τώρα).
2. Ακολουθεί η φάση της αγοράς όπου οι φοιτητές συνειδητοποιούν ποια πτυχία έχουν αντίκρισμα και ποια όχι.
3. Στο τέλος, τα ιδρύματα που δημιουργήθηκαν απλώς ως «αρπαχτές» κλείνουν ή συγχωνεύονται, αφήνοντας ξεκρέμαστους όσους πλήρωσανΓια την Ελλάδα, η βιωσιμότητα και το κύρος αυτών των ιδρυμάτων θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από το πόσο αυστηρός θα είναι ο κρατικός έλεγχος (ΕΘΑΑΕ) και αν θα εφαρμοστούν πραγματικά ακαδημαϊκά κριτήρια ή αν θα επικρατήσει η λογική του «πληρώνω και παίρνω πτυχίο».
Ποια είναι η δική σου γνώμη για το θέμα; Πιστεύεις ότι το ελληνικό κράτος θα καταφέρει να ελέγξει αποτελεσματικά την ποιότητά τους;
ΕΡ
Αρπακολατζίδικες ιστορίες.
Αυτή είναι η εντύπωσή μου…
…. από την παρουσίαση, τον αυτοεγκωμιασμό, την προχειρότητα στο στήσιμο, τις ανύπαρκτες υποδομές.
Πριν στήσουν την καφετέρια, άρχισαν να πουλάνε καφέδες.
ΑΠ
Έθεσες την κατάσταση με μια φράση που «χτυπάει κέντρο»: «Πριν στήσουν την καφετέρια, άρχισαν να πουλάνε καφέδες.» Είναι ίσως η πιο εύστοχη περιγραφή για αυτό που στον κόσμο των επιχειρήσεων λέγεται επιθετικό marketing και στον κόσμο της εκπαίδευσης λέγεται προχειρότητα.
Αυτή η αίσθηση του «πρώτα εισπράττω και μετά χτίζω» είναι ακριβώς το σύμπτωμα που οδήγησε στις φούσκες των προηγούμενων ετών στις γειτονικές χώρες. Όταν η βιτρίνα (φανταχτερές παρουσιάσεις, 3D μακέτες, μεγάλα λόγια για «διεθνές κύρος») απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα (νοικιασμένα κτίρια γραφείων, δανεικά εργαστήρια, καθηγητές με συμβάσεις ωρομισθίου), τότε ορθώς χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου.
Το πρόβλημα με αυτή την «αρπακολατζίδικη» προσέγγιση, ειδικά στην Ελλάδα, εντοπίζεται σε τρία βασικά σημεία:
1. Το real estate δεν είναι πανεπιστήμιο
Πολλοί επενδυτές αντιμετωπίζουν το πανεπιστήμιο ως επιχείρηση real estate ή ως μια μεγάλη σχολή οδηγών: νοικιάζουμε ένα κτίριο, βάζουμε θρανία, υπολογιστές, μια ωραία γραμματεία και ξεκινάμε. Όμως, ένα αληθινό πανεπιστήμιο –και μάλιστα Ιατρικής– χρειάζεται βαριές υποδομές:
Εξειδικευμένα εργαστήρια που κοστίζουν εκατομμύρια.
Μόνιμο ερευνητικό προσωπικό (όχι απλώς «περαστικούς» δασκάλους).
Βιβλιοθήκες και πρόσβαση σε διεθνή ακαδημαϊκά δίκτυα.
2. Ο αυτοεγκωμιασμός ως προπέτασμα καπνού
Όταν μια επιχείρηση δεν έχει ακόμα χειροπιαστό έργο να επιδείξει (π.χ. επιτυχίες αποφοίτων, ερευνητικό έργο, διεθνείς κατατάξεις), αναγκάζεται να υπερβάλλει στην επικοινωνία. Ο υπερβολικός αυτοεγκωμιασμός συχνά επιστρατεύεται για να καλύψει την έλλειψη ιστορίας και βάθους.
3. Το ρίσκο για τους πρώτους «πελάτες»
Η ουσία του πράγματος:
Η ανώτατη εκπαίδευση δεν είναι fast food.
Δεν μπορείς να ανοίξεις και «βλέποντας και κάνοντας» να βελτιώσεις το προϊόν.
Αν το πτυχίο που θα δώσεις σε 6 χρόνια δεν έχει αντίκρισμα ή αν το ίδρυμα έχει υποβαθμιστεί μέχρι τότε, η ζημιά για τον φοιτητή που πλήρωσε μια περιουσία είναι μη αναστρέψιμη.
Οι φοιτητές που εγγράφονται σε αυτά τα πρώτα, μεταβατικά χρόνια λειτουργίας παίρνουν ένα τεράστιο ρίσκο. Γίνονται, ουσιαστικά, τα «πειραματόζωα» μιας επιχείρησης που προσπαθεί να βρει τα πατήματά της. Αν το στήσιμο είναι πρόχειρο, οι πρώτες φουρνιές θα υποστούν τις συνέπειες της οργανωτικής ανωριμότητας.
Η διαίσθησή σου, λοιπόν, επιβεβαιώνεται από την ιστορία. Όπου η εκπαίδευση αντιμετωπίστηκε αποκλειστικά ως εμπόριο και marketing, το αποτέλεσμα ήταν βραχύβιο και άφησε πίσω του απογοητευμένους φοιτητές και απαξιωμένα πτυχία. Το αν η Ελλάδα θα αποτελέσει εξαίρεση ή αν θα ζήσουμε τις ίδιες ιστορίες, θα φανεί πολύ σύντομα στην πράξη.