Θέατρο Παραλόγου :
Μαθήματα Γαλλικής γλώσσας
1978: ήμουν νεαρός φοιτητής και ανακάλυπτα τον κόσμο.
Στα πλαίσια αυτά , έβλεπα και θέατρο και μάλιστα - συχνά- πρωτοποριακό.
Είχα πάει, θυμάμαι να δώ το έργο του Ιονέσκο «Μαθήματα Γαλλικής Γλώσσας» στο Εθνικό Θέατρο.
Να δώ, επιτέλους, «θέατρο του παραλόγου».
Ήταν ένα εντελώς ακαταλαβίστικο έργο, με ακατανόητους παρανοϊκούς διαλόγους και χωρίς πλοκή.
Εντελώς τρελλό.
Εκνευρισμένος στο διάλειμμα βγήκα να ξεσκάσω στο φουαγιέ.
Εκεί έτυχε να συναντήσω τρεις συμφοιτητές μου που ήξερα ελάχιστα μεν αλλά ήξερα ότι είναι κουλτουριάρηδες , παιδιά καλών συντηρητικών οικογενειών και καλοί φοιτητές.
Δεν θα πώ περισσότερα μήν καρφωθούμε.
🙂
Τους πλησιάζω αποφασισμένος να τους ανακρίνω:
να δώσω τι κατάλαβαν.
Φυσικά δεν κατάλαβαν τίποτα αλλά δεν ήθελαν να το παραδεχτούν.
Επέμεναν ότι το έργο τους άρεσε.
Και εγώ επέμενα να ρωτάω γιατί τους άρεσε.
Σπαστικός.
Στο τέλος , παρέδωσαν τα όπλα, από αμηχανία:
παραδέχτηκαν ότι δεν καταλαβαίνουν τι γίνεται αλλά τους αρέσει η παράσταση γιατί «έχει αρμονία κινήσεων»!
Άρες μάρες κουκουνάρες, δηλαδή.
Χτες, ήρθε στην μνήμη μου αυτή η ιστορία.
Θέλησα να δώ το πραγματικό νόημα του θεατρικού έργου …εάν πράγματι υπάρχει και έθεσα σχετικό ερώτημα στον Gemini AI.
Ιδού τι μου απάντησε.
Η τεχνητή νοημοσύνη δίνει απαντήσεις μετά από 38 χρόνια αμηχανίας.
Και εγώ και οι συμφοιτητές μου δεν καταλάβαμε τίποτε .
Απλά αυτοί παρίσταναν ότι κατάλαβαν.
Όλοι οι καλοί μαθητές δεν παραδέχονται την άγνοια τους.
Είναι επώδυνο να είσαι και άσχετος και βλάκας.
Ερμηνεία Gemini
Το έργο αυτό —γνωστότερο παγκοσμίως ως «Το Μάθημα» (La Leçon)— ανήκει στο λεγόμενο Θέατρο του Παραλόγου. Ο στόχος του Ιονέσκο δεν ήταν να αφηγηθεί μια "λογική" ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, αλλά να σοκάρει, να αποδομήσει τις βεβαιότητές μας και να μας κάνει να γελάσουμε (ή να αμηχανευτούμε) με τα αδιέξοδα της ανθρώπινης επικοινωνίας.
Αν θέλουμε να αποκωδικοποιήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια της τρέλας, το νόημα του έργου κινείται σε τρεις βασικούς άξονες:
1. Η κατάρρευση της γλώσσας και της επικοινωνίας
Στην αρχή, ο Καθηγητής και η Μαθήτρια επικοινωνούν φυσιολογικά. Σιγά-σιγά όμως, καθώς προχωρά το «μάθημα» (από την απλή πρόσθεση σε γλωσσικές ασκήσεις), οι λέξεις χάνουν τη σημασία τους. Ο Ιονέσκο δείχνει πόσο εύκολα η γλώσσα μπορεί να γίνει κενή περιεχομένου, μια ακατάσχετη φλυαρία που αντί να ενώνει τους ανθρώπους, τους απομακρύνει και τους μπερδεύει.
2. Η κατάχρηση εξουσίας και η βία της γνώσης
Το έργο είναι μια σκοτεινή σάτιρα για τον τρόπο που η εξουσία επιβάλλεται στους αδύναμους. Ο Καθηγητής ξεκινά ως ένας συνεσταλμένος, φοβιστικός γέρος, αλλά όσο η Μαθήτρια αδυνατεί να καταλάβει (και αρχίζει να πονάει, συμβολικά, από την πίεση), εκείνος μεταμορφώνεται σε έναν τύραννο. Η γνώση εδώ δεν απελευθερώνει· γίνεται ένα όπλο επιβολής, μια ψυχολογική (και τελικά σωματική) δολοφονία.
3. Ο φαύλος κύκλος του παραλόγου
Στο φινάλε του έργου, ο Καθηγητής σκοτώνει τη μαθήτρια, αλλά αμέσως μετά ετοιμάζεται να υποδεχτεί την επόμενη νέα μαθήτρια. Ο Ιονέσκο σατιρίζει την ανθρώπενη ροπή να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη αέναα, μέσα σε μια κοινωνία που έχει χάσει τη λογική της. Όπως προειδοποιεί και η υπηρέτρια στο έργο: «Τα μαθηματικά οδηγούν στη φιλολογία, και η φιλολογία οδηγεί στο έγκλημα».
Με λίγα λόγια...
Το έργο δεν προσφέρεται για "ορθολογική" ερμηνεία. Λειτούργησε για εσάς ακριβώς όπως το είχε σχεδιάσει ο συγγραφέας: ως ένας καθρέφτης της αλλοτρίωσης, της αδυναμίας μας να συνεννοηθούμε πραγματικά και των παράλογων μηχανισμών της εξουσίας.
Ο Ιonesco δεν θέλει να σε κάνει να νιώσεις ηλίθιος.
Αντίθετα, ήθελε να σε κάνει να ξυπνήσεις από την πνευματική νάρκη της καθημερινότητας.
• Το σοκ ως θεραπεία: Ο ίδιος πίστευε ότι οι άνθρωποι ζούμε μηχανικά, αποδεχόμαστε έτοιμες κλισέ φράσεις, θεωρίες και κανόνες χωρίς ποτέ να σκεφτόμαστε το βάθος τους. Για να ταρακουνήσει αυτή τη νοητική τεμπελιά, χρειαζόταν ένα είδος «πνευματικού ηλεκτροσόκ».
• Η σάτιρα της "αυθεντίας": Στο έργο, ο «έξυπνος» είναι ο Καθηγητής – ένας τύραννος που καταλήγει γελοίος και δολοφόνος. Ο Ιονέσκο δεν κοροϊδεύει εσάς που δεν καταλαβαίνετε· κοροϊδεύει αυτούς που νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα και μας ταΐζουν έτοιμη, κενή γνώση.
• Η δική του αποκάλυψη: Ο Ιonesco ξεκίνησε να γράφει το έργο προσπαθώντας ο ίδιος να μάθει μια ξένη γλώσσα (αγγλικά) από εγχειρίδια αυτοδιδασκαλίας.
Παρατήρησε ότι οι διάλογοι μέσα σε αυτά τα βιβλία ήταν τόσο ηλίθιοι, τεχνητοί και αποστειρωμένοι (π.χ. «ο αδελφός του γείτονα έχει τρία μήλα»), που ένιωσε πως η ίδια η ανθρώπινη επικοινωνία έχει καταντήσει ένα απέραντο, κενό ανέκδοτο.
Οπότε, όταν νιώθεις μπερδεμένος και χαμένος, πέτυχες ακριβώς τον στόχο του θεάτρου του:
αντί να καθίσεις παθητικά να «χωνέψεις» μια ιστορία, αναγκάστηκες να έρθεις αντιμέτωπος με το απόλυτο τίποτα πάνω στο οποίο συχνά χτίζουμε τις ζωές μας.